Ana Sayfa › Namaz ve İbadet › Zamm-ı Sûreler
Zamm-ı Sûreler ve Okunuşları
Namazda Fâtiha’dan sonra sık okunan Fîl, Kureyş, Mâûn, Kevser, Kâfirûn, Nasr, Tebbet, İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerinin Arapça yazılışlarını, Latin harfli okunuşlarını ve anlaşılır Türkçe anlamlarını bir arada öğrenin.
Zamm-ı sûre, namazda Fâtiha sûresinden sonra Kur’an’dan bir sûre veya yeterli miktarda ayet okumaktır. Halk arasında çoğunlukla Kur’an’ın sonundaki kısa sûrelere “zamm-ı sûreler” denilse de bu ifade belirli on sûreyle sınırlı değildir. Fâtiha’dan sonra okunan uygun herhangi bir sûre veya ayet grubu zamm-ı sûre olur.
Zamm-ı Sûre Ne Demektir?
“Zamm” eklemek, ilave etmek; “sûre” ise Kur’an’ın bölümlerinden biri demektir. Fıkıh dilinde zamm-ı sûre, Fâtiha’dan sonra Kur’an’dan ilave bir bölüm okumayı ifade eder. Tam bir sûre okunabileceği gibi kıraat ölçüsünü karşılayan ayetler de okunabilir.
Bu nedenle yalnız İhlâs, Kevser veya Fîl gibi kısa sûreler zamm-ı sûre değildir. Bakara, Âl-i İmrân veya Kur’an’ın başka bir sûresinden uygun ayetler okumak da zamm-ı sûre kapsamına girer. Kısa sûrelerin daha çok tercih edilmesinin sebebi kolay ezberlenmeleri ve namazda rahat okunmalarıdır.
Zamm-ı Sûre Hangi Rekâtlarda Okunur?
| Namaz türü | Zamm-ı sûrenin okunduğu rekâtlar |
|---|---|
| İki rekâtlı farz | Birinci ve ikinci rekât |
| Üç rekâtlı farz | Birinci ve ikinci rekât |
| Dört rekâtlı farz | Birinci ve ikinci rekât |
| Sünnet ve nafile namazlar | Her rekât |
| Vitir namazı | Her rekât |
Hanefî uygulamasında üç ve dört rekâtlı farz namazların üçüncü ve dördüncü rekâtlarında Fâtiha okunması yeterlidir; bu rekâtlara zamm-ı sûre eklenmez. Yanılarak okunursa namaz bozulmaz. Sünnet, vacip ve nafile namazların ise her rekâtında Fâtiha’dan sonra sûre veya ayet okunur.
Zamm-ı sûreden önce besmele çekilir mi?
Hanefî uygulamasında her rekâtın başında Fâtiha’dan önce besmele çekilir. Fâtiha tamamlandıktan ve “Âmin” denildikten sonra zamm-ı sûreye geçerken ayrıca besmele çekilmez. Aşağıdaki sûrelerin besmeleleri bu nedenle namazdaki okuma metnine dâhil edilmemiştir.
Sûrelerin sırası nasıl olmalıdır?
Sünnete uygun olan, sûreleri Mushaf’taki sıralarına göre okumaktır. Örneğin birinci rekâtta Kevser, ikinci rekâtta İhlâs okunabilir; çünkü İhlâs Mushaf’ta Kevser’den sonra gelir. Birinci rekâtta İhlâs, ikinci rekâtta Kevser okumak sırayı geriye çevirmek olur. Hanefî değerlendirmesinde bunu bilerek yapmak tenzîhen mekruh görülür; ancak namaz bozulmaz ve sehiv secdesi gerekmez.
Namazda Sık Okunan Zamm-ı Sûreler
Aşağıdaki on sûre Mushaf sırasına göre verilmiştir. Bunları sırayla öğrenmek, hem ezberi hem de namazda sûre sırasını korumayı kolaylaştırır.
Fîl Sûresi
Beş ayetأَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ
وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ
تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ
فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ
Elem tera keyfe feale rabbüke bi ashâbil fîl. Elem yec‘al keydehüm fî tadlîl. Ve ersele aleyhim tayran ebâbîl. Termîhim bi hicâratin min siccîl. Fe cealehüm keasfin me’kûl.
Rabbinin fil ordusuna ne yaptığını düşünmedin mi? Onların kurduğu planı boşa çıkardı. Üzerlerine sürüler hâlinde kuşlar gönderdi. Bu kuşlar onlara pişmiş balçıktan taşlar atıyordu. Sonunda onları yenilip parçalanmış ekin yaprakları gibi yaptı.
Ana mesaj: Güç ve kalabalık Allah’ın iradesi karşısında üstünlük sağlayamaz; zulüm üzerine kurulan planlar boşa çıkabilir.
Kureyş Sûresi
Dört ayetإِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ
فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ
الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ
Li îlâfi Kureyş. Îlâfihim rihleteş şitâi ves sayf. Fel ya‘büdû rabbe hâzel beyt. Ellezî et‘amehüm min cûin ve âmenehüm min havf.
Kureyş’e sağlanan güven ve kolaylık; onların kış ve yaz yolculuklarının güven içinde yapılması sebebiyle, kendilerini açlıktan doyuran ve korkudan güvene kavuşturan bu evin Rabbine kulluk etsinler.
Ana mesaj: Rızık ve güven büyük nimetlerdir; nimetlerin gerçek sahibine kulluk ve şükür gerekir.
Mâûn Sûresi
Yedi ayetفَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ
وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ
الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ
الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ
وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ
Eraeytellezî yükezzibü bid dîn. Fe zâlikellezî yedu‘ul yetîm. Ve lâ yehuddu alâ taâmil miskîn. Fe veylün lil musallîn. Ellezîne hüm an salâtihim sâhûn. Ellezîne hüm yürâûn. Ve yemneûnel mâûn.
Hesap ve ceza gününü yalanlayanı gördün mü? İşte o, yetimi sertçe iter ve yoksulu doyurmaya teşvik etmez. Namazlarını önemsemeyen, ibadetlerini gösteriş için yapan ve küçük bir yardımı bile esirgeyen kimselere yazıklar olsun.
Ana mesaj: İbadet yalnız görünüşten ibaret değildir; merhamet, samimiyet ve yardımlaşma namaz bilincinin hayata yansımasıdır.
Kevser Sûresi
Üç ayetفَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
İnnâ a‘taynâkel kevser. Fe salli li rabbike venhar. İnne şânieke hüvel ebter.
Şüphesiz biz sana Kevser’i, yani çok büyük hayır ve nimet verdik. Öyleyse yalnız Rabbin için namaz kıl ve kurban kes. Asıl adı ve izi kesilecek olan, sana kin besleyendir.
Ana mesaj: Nimete karşı kulluk ve şükür gerekir; Allah’ın verdiği değer, insanların küçümsemesiyle ortadan kalkmaz.
Kâfirûn Sûresi
Altı ayetلَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ
وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ
وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ
وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ
لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ
Kul yâ eyyühel kâfirûn. Lâ a‘büdü mâ ta‘büdûn. Ve lâ entüm âbidûne mâ a‘büd. Ve lâ ene âbidün mâ abedtüm. Ve lâ entüm âbidûne mâ a‘büd. Leküm dînüküm ve liye dîn.
De ki: Ey inkâr edenler! Ben sizin kulluk ettiklerinize kulluk etmem. Siz de benim kulluk ettiğime kulluk etmiyorsunuz. Ben sizin kulluk ettiklerinize hiçbir zaman kulluk edecek değilim; siz de benim kulluk ettiğime kulluk etmiyorsunuz. Sizin dininiz size, benim dinim banadır.
Ana mesaj: Tevhid inancı pazarlık ve karışım kabul etmez; Müslüman kulluğunu yalnız Allah’a yöneltir.
Nasr Sûresi
Üç ayetوَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا
İzâ câe nasrullahi vel feth. Ve raeyten nâse yedhulûne fî dînillâhi efvâcâ. Fe sebbih bi hamdi rabbike vestağfirh. İnnehû kâne tevvâbâ.
Allah’ın yardımı ve fetih geldiğinde, insanların bölük bölük Allah’ın dinine girdiğini gördüğünde Rabbini överek tesbih et ve O’ndan bağışlanma dile. Çünkü O, tövbeleri çokça kabul edendir.
Ana mesaj: Başarı kibir sebebi değil; Allah’ı anma, hamd ve istiğfar vesilesidir.
Tebbet Sûresi
Beş ayet · Mesed Sûresiمَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ
سَيَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ
وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ
فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ
Tebbet yedâ ebî lehebin ve tebb. Mâ ağnâ anhü mâlühû ve mâ keseb. Seyaslâ nâran zâte leheb. Vemraetühû hammâletel hatab. Fî cîdihâ hablün min mesed.
Ebû Leheb’in gücü yok olsun; zaten yok oldu. Malı ve kazandıkları ona fayda vermedi. O, alevli bir ateşe girecektir. Odun taşıyan karısı da boynunda sağlam bükülmüş bir iple aynı sonuca uğrayacaktır.
Ana mesaj: Mal, soy ve toplumdaki konum; hakikate düşmanlık eden kişiyi Allah’ın hükmünden kurtaramaz.
İhlâs Sûresi
Dört ayetاللَّهُ الصَّمَدُ
لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ
وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ
Kul hüvallâhü ehad. Allâhüs Samed. Lem yelid ve lem yûled. Ve lem yekün lehû küfüven ehad.
De ki: O Allah birdir. Allah Samed’dir; herkes O’na muhtaçtır, O hiçbir şeye muhtaç değildir. Doğurmamış ve doğurulmamıştır. Hiçbir varlık O’na denk değildir.
Ana mesaj: Allah tektir, eşsizdir ve bütün varlıklar O’na muhtaçtır.
Felak Sûresi
Beş ayetمِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ
وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ
وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ
وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ
Kul eûzü bi rabbil felak. Min şerri mâ halak. Ve min şerri gâsikın izâ vekab. Ve min şerrin neffâsâti fil ukad. Ve min şerri hâsidin izâ hased.
De ki: Yarattığı şeylerin kötülüğünden, karanlığı çöktüğü zaman gecenin kötülüğünden, düğümlere üfleyenlerin kötülüğünden ve kıskandığında kıskanç kişinin kötülüğünden sabahın Rabbine sığınırım.
Ana mesaj: Görünen ve görünmeyen bütün kötülüklerden korunmak için yalnız Allah’a sığınılır.
Nâs Sûresi
Altı ayetمَلِكِ النَّاسِ
إِلَهِ النَّاسِ
مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ
الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ
مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ
Kul eûzü bi rabbin nâs. Melikin nâs. İlâhin nâs. Min şerril vesvâsil hannâs. Ellezî yüvesvisü fî sudûrin nâs. Minel cinneti ven nâs.
De ki: İnsanların Rabbine, insanların hükümdarına ve insanların ilahına; insanların kalplerine vesvese veren, Allah anıldığında geri çekilen sinsi vesvesecinin kötülüğünden sığınırım. O vesveseci cinlerden de insanlardan da olabilir.
Ana mesaj: Kalbe gelen sinsi vesveselere karşı insan, Rabbi ve ilahı olan Allah’a sığınır.
Zamm-ı Sûreleri Kolay Ezberleme Yöntemi
- En kısa sûrelerden başlayın: Önce Kevser ve İhlâs, ardından Nasr, Kureyş, Felak ve Nâs öğrenilebilir.
- Bir ayeti küçük parçalara ayırın: Önce dinleyin, sonra bakarak okuyun, en son ezberden tekrar edin.
- Anlamını beraber öğrenin: Anlam bağlantısı, Arapça kelimelerin sırasını hatırlamayı kolaylaştırır.
- Namaz dışında tekrar edin: Yeni ezberlenen sûreyi namazda okumadan önce doğru telaffuzla pekiştirin.
- Mushaf sırasını öğrenin: Fîl, Kureyş, Mâûn, Kevser, Kâfirûn, Nasr, Tebbet, İhlâs, Felak ve Nâs sırasını koruyun.
Zamm-ı Sûreler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Zamm-ı sûre olarak ne okunabilir?
Fâtiha’dan sonra Kur’an’dan tam bir sûre veya kıraat ölçüsünü karşılayan ayetler okunabilir. Yalnız Kur’an’ın sonundaki kısa sûrelere mecburiyet yoktur.
Fâtiha’dan sonra İhlâs okumak zorunlu mudur?
Hayır. İhlâs, Kevser, Kâfirûn, Felak, Nâs veya bilinen başka bir sûre ya da uygun ayetler okunabilir.
Zamm-ı sûreden önce besmele çekilir mi?
Hanefî uygulamasında Fâtiha’dan önce çekilen besmeleden sonra Fâtiha okunur, “Âmin” denilir ve ayrıca besmele çekmeden zamm-ı sûreye geçilir.
Hep aynı sûreyi okumak namazı bozar mı?
Hayır. Başka sûre bilmeyen kişi aynı sûreyi okuyabilir. Farklı sûreler bilen kişinin okuyuşunu çeşitlendirmesi daha uygundur.
Birinci rekâtta uzun, ikinci rekâtta kısa sûre okunur mu?
Genel uygulamada birinci rekât kıraatinin ikinci rekâttan biraz uzun olması uygundur. İkinci rekâtta daha kısa sûre okumak namaza zarar vermez.
Sûreleri ters sırayla okumak namazı bozar mı?
Sünnete uygun olan Mushaf sırasını takip etmektir. Sırayı geriye çevirmek Hanefî fıkhında tenzîhen mekruh görülse de namazı bozmaz ve sehiv secdesi gerektirmez.
Zamm-ı sûre unutulursa ne yapılır?
Hanefî uygulamasında okunması gereken yerde zamm-ı sûre unutulursa namazın sonunda sehiv secdesi gerekir. Kişinin özel durumunda nasıl hareket edeceği konusunda güvenilir bir din görevlisine danışması uygundur.
Farzın üçüncü veya dördüncü rekâtında yanlışlıkla sûre okunursa ne olur?
Namaz bozulmaz. Dört rekâtlı farzların son iki rekâtında Fâtiha ile yetinmek sünnete uygun olandır; yanlışlıkla sûre eklemek tek başına namazı geçersiz kılmaz.
Kaynaklar ve Açıklama
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Namaz İlmihali
- Din İşleri Yüksek Kurulu, Fâtiha’dan sonra zamm-ı sûre
- Din İşleri Yüksek Kurulu, namazda sûre sırası
- Diyanet Kur’an Platformu
Türkçe anlamlar, kısa ve anlaşılır bir anlatımla sûrelerin genel anlamı korunarak hazırlanmıştır. Latin harfli okunuşlar yardımcıdır; Kur’an tilavetinin yerini tutmaz.