Yağmur Nasıl Yapılır? İstiskâ Namazı ve Okunacak Dualar

İnsan yağmurun oluştuğu atmosfer şartlarını inceler, hava tahmini yapar, baraj ve sulama sistemleri kurar; hatta uygun bulutlarda yağışı artırmayı deneyebilir. Fakat gökyüzünde yağmur taşıyan sistemi yoktan kuramaz, suyu yaratamaz ve istediği yere istediği miktarda yağışı garanti edemez. İslâm inancında yağmuru yaratan Allah’tır. Kulun vazifesi sebeplere sarılmak, suyu israf etmemek, çevreyi korumak ve kuraklık zamanında Rabbine istiskâ ile yönelmektir.

Başlıktaki “Yağmur nasıl yapılır?” sorusunun iki yönü vardır. Bilimsel yönden yağmur; buharlaşma, nem, sıcaklık, hava hareketleri, yoğunlaşma ve damlacıkların büyümesiyle oluşan bir süreçtir. İman yönünden ise bütün bu maddeleri, kanunları ve sebepler arasındaki bağı yaratan Allah’tır. Bilim yağmurun hangi şartlarda meydana geldiğini araştırır; iman bu düzenin sahipsiz ve bağımsız olmadığını bildirir.

İstiskâ namazı ve yağmur duası, meteorolojiye alternatif bir teknik veya tabiatı zorlayan mânevî bir formül değildir. Dua, kulun aczini kabul ederek yağmuru Allah’tan istemesidir. Namaz kılındığında yağmurun belirlenen saatte mutlaka yağacağını ileri sürmek doğru olmadığı gibi, “Hava olaylarının bilimsel açıklaması var; dua anlamsızdır” demek de sebeplerin varlığını yaratıcıdan koparmaktır.

Temel tevhid ölçüsü: Bulut, rüzgâr, sıcaklık ve nem yağmurun sebepleridir; bağımsız yaratıcıları değildir. Dua ederken sebepler reddedilmez, sebeplere başvururken de Allah unutulmaz. Çiftçi toprağı hazırlar, toplum suyunu korur, bilim insanı atmosferi inceler; sonucu yaratan Allah’tır.

Kur’an Yağmurun Oluşumunu Nasıl Anlatır?

“Bulutları harekete geçirsin diye rüzgârları gönderen Allah’tır. Sonra O, bulutları gökyüzünde dilediği gibi yayar, bazen de parçalara ayırır; nihayet içinden yağmurun çıktığını görürsün.”
Rûm Suresi, 48. ayet meali

Kur’an yağmuru anlatırken rüzgâr, bulut, suyun inişi ve ölü toprağın canlanması arasındaki düzeni birlikte gösterir. Bu anlatım Müslümana tabiatı incelemeyi yasaklamaz; aksine görünen sürecin arkasındaki ölçüyü düşünmeye çağırır. Rüzgârların yönü, havadaki nem, sıcak ve soğuk hava kütleleri, yoğunlaşma çekirdekleri ve yer şekilleri yağışın oluşumunda rol oynar.

Denizlerden, göllerden, topraktan ve bitkilerden yükselen su buharı uygun şartlarda soğur. Küçük su damlacıkları veya buz kristalleri oluşur; bunlar bulut içinde birleşip ağırlaştığında yağmur, kar veya dolu şeklinde yeryüzüne iner. Su yeniden toprağa, akarsulara ve denizlere karışır. Biz bu düzenli dolaşıma su döngüsü deriz.

Bir sürece isim vermek onu yaratmak değildir. “Yoğunlaşma oldu ve yağmur yağdı” açıklaması olayın nasıl gerçekleştiğini anlatır; suyun, atmosferin, yer çekiminin ve bütün fizikî özelliklerin niçin var olduğunu tek başına cevaplamaz. Mümin için tabiat kanunu Allah’a rakip değil, Allah’ın yaratmayı düzenli biçimde sürdürmesinin gözlemlenen ölçüsüdür.

“Allah’ın rahmetinin izlerine bir bak: Ölü toprağa nasıl can veriyor! İşte ölüleri diriltecek olan da O’dur.”
Rûm Suresi, 50. ayet meali

Yağmur yalnız tarımsal ihtiyaç değildir; Kur’an’da yeniden dirilişin görünen delillerinden biridir. Kupkuru topraktan renk, koku ve tatları farklı bitkilerin çıkması, ölülerin diriltilmesinin Allah için imkânsız olmadığını hatırlatır. Yağmura bakmak bu nedenle hem bilimsel gözlem hem imanî tefekkür olabilir.

Bulut Tohumlama Gerçekten Yağmur Yapar mı?

Bulut tohumlama, mevcut ve uygun yapıdaki bir buluta gümüş iyodür, tuz parçacıkları veya kuru buz gibi maddeler vererek damlacık yahut buz kristali oluşumunu etkilemeye çalışan bir hava modifikasyonu yöntemidir. Bu işlem gökyüzünde hiç bulut yokken yağmur bulutu yaratmaz; suyu yoktan var etmez ve her uygulamada yağış garantisi vermez.

Dünya Meteoroloji Örgütü, hava sistemlerindeki enerjinin insan müdahalesine kıyasla son derece büyük olduğuna dikkat çeker. Mevcut teknolojiyle yağmur getirecek geniş bulut sistemleri yaratmak, rüzgâr düzenlerini değiştirip bir bölgeye su buharı taşımak veya büyük hava olaylarını kontrol etmek mümkün değildir. Bulut tohumlamanın etkisi ancak uygun doğal bulutlar mevcutsa yerel ve sınırlı olabilir; etkinliğini kesin biçimde ölçmek de zordur.

Bu yöntem inanç bakımından Allah’a ortak koşmak değildir. İnsan tohumu toprağa ektiğinde bitkiyi yaratmış olmadığı gibi, mevcut buluta fizikî müdahale ettiğinde de yağmuru yoktan yaratmış olmaz. Fakat yönteme sınırsız güç vermek, çevresel etkileri ve başka bölgelerin su hakkını önemsememek, her sonucu kesin biçimde kontrol edebileceğimizi sanmak hem bilimsel hem ahlâkî bakımdan yanlıştır.

İstiskâ Ne Demektir?

İstiskâ kelimesi “su istemek” anlamındaki kökten gelir. Dinî terim olarak kuraklık, su kaynaklarının azalması, ekinlerin ve hayvanların susuz kalması gibi durumlarda Allah’tan yağmur istemek için yapılan dua ve ibadeti ifade eder. Türkçede “yağmur duasına çıkmak” denilen uygulamanın fıkıhtaki adı istiskâdır.

İstiskâ yalnız iki rekât namazın adı değildir. Sünnette yağmur istemenin birkaç şekli görülür:

Bu biçimlerin hepsi aynı temel yönelişe dayanır: Yağmur yalnız Allah’tan istenir. Belirli bir meydan, kıyafet veya merasim duanın kabulünü garanti eden gizli güç taşımaz. Esas olan tevhid, tövbe, acziyet, helâl niyet ve samimi yakarıştır.

Peygamber Efendimiz Yağmur Duasına Çıktı mı?

Hz. Peygamber’in farklı zamanlarda yağmur duası yaptığına dair çok sayıda sahih rivayet vardır. En meşhur rivayetlerden birinde bir adam cuma günü Resûlullah hutbe okurken kuraklıktan, malların zarar görmesinden ve yolların kesilmesinden şikâyet etmiş; Allah Resûlü ellerini kaldırarak üç defa yağmur istemiştir. Enes bin Mâlik’in naklettiğine göre ardından bulutlar toplanmış ve yağmur başlamıştır.

“Allah’ım, bize yağmur ver! Allah’ım, bize yağmur ver! Allah’ım, bize yağmur ver!”
Buhârî, İstiskâ, 6; Müslim, Salâtü’l-istiskâ, 8

Başka rivayetlerde Resûlullah’ın gösterişsiz kıyafetlerle, mütevazı ve yalvaran bir hâlde namazgâha çıktığı; dua ve tekbirden sonra iki rekât namaz kıldırdığı aktarılır. Abdullah bin Zeyd rivayetinde kıbleye döndüğü, duasını yaptığı, üst elbisesini ters çevirdiği ve iki rekât namaz kıldığı bildirilir. Rivayetlerde namazla hutbenin sırasının farklı aktarılması, fıkıh mezheplerindeki uygulama çeşitliliğinin sebeplerindendir.

Sünnetin verdiği ana görüntü açıktır: Peygamberimiz kuraklığı yalnız maddî tedbir konusu görmemiş; toplumu dua, tevazu ve Allah’a yönelişe çağırmıştır. Fakat istiskâyı büyü, tılsım veya kesin sonuç üreten merasim hâline de getirmemiştir.

Yağmur Duasına Çıkmadan Önce Neler Yapılır?

Din İşleri Yüksek Kurulu, yağmur duasından önce insanların tövbe ve istiğfar etmesini, fakirlere sadaka vermesini ve küslerin barışmasını uygun görür. Haksız alınmış mal ve haklar varsa sahiplerine iade edilmesi gerekir. Çünkü dua yalnız dilin söylediği cümle değil, kulun hayatıyla Allah’a dönüşüdür.

Klasik fıkıh kaynaklarında üç gün oruç tutulması, üç gün peş peşe topluca dua edilmesi ve yerleşim yeri dışındaki geniş bir alana çıkılması müstehap görülmüştür. Bunlar istiskânın geçerlilik şartı değildir. Bir gün camide yapılan yağmur duası, cuma hutbesindeki dua veya kişinin evinde ettiği samimi dua değersiz olmaz.

Hazırlık sürecinde şu davranışlar öne çıkar:

Kaynaklarda yaşlıların, çocukların ve hayvanların da dua alanına götürülmesinden söz edilir. Bu uygulama bütün canlıların suya muhtaç oluşunu görünür kılan tarihî bir istiskâ âdâbıdır; ibadetin şartı değildir. Günümüzde çocukların güvenliği ve hayvanların refahı gözetilmeden kalabalığa taşınmaları doğru olmaz.

İstiskâ Namazı Mezheplere Göre Neden Farklıdır?

İmam Ebû Hanîfe’ye göre istiskânın aslı dua ve istiğfardır; yağmur duasına mahsus cemaatle kılınan ayrı bir namazı sünnet kabul etmemiştir. Kişilerin tek başına nâfile namaz kılmasını ise caiz görmüştür. Bunun gerekçesi, Hz. Peygamber’in bazı yağmur dualarında namaz kılmadan yalnız dua etmiş olmasıdır.

Hanefî mezhebinin diğer iki büyük imamı Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ise istiskâ için cemaatle iki rekât namaz kılmayı mendup kabul eder. Günümüzde Hanefîlerin yaşadığı birçok yerde uygulanan iki rekât istiskâ namazı bu görüşe dayanır. Bu namazda ezan ve kamet okunmaz, Hanefî uygulamasında bayram namazındaki ilave tekbirler alınmaz.

Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde cemaatle iki rekât istiskâ namazı sünnettir. Bu mezheplerde namaz bayram namazına benzer şekilde ilave tekbirlerle kılınabilir. Hutbenin namazdan önce veya sonra olması, tek yahut iki hutbe okunması ve elbisenin çevrilmesi gibi ayrıntılarda görüş farklılıkları vardır.

Cemaate düşen: Toplu istiskâ namazında imam hangi muteber mezhep uygulamasıyla kıldırıyorsa cemaat onu takip eder. İlave tekbirleri önceden bilmeyen kişi endişelenmez; imamla birlikte tekbir alır ve namazın genel hareketlerine uyar.

Hanefî Uygulamasına Göre İstiskâ Namazı Nasıl Kılınır?

Aşağıdaki anlatım, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed’in görüşüne dayanan, ülkemizde uygulanabilen iki rekâtlık Hanefî istiskâ namazıdır. İki rekât nâfile namaz gibi kılınır. Ezan ve kamet okunmaz; belirli bir sureyi okumak şart değildir.

Birinci Rekât

İkinci Rekât

Namazdan sonra imam cemaate nasihat eder; tövbe, istiğfar, kul hakkı, israf ve Allah’ın rahmetine muhtaçlık üzerinde durur. Ardından imam kıbleye döner, ellerini kaldırarak dua eder; cemaat de ellerini kaldırıp “Âmin” der. Bu esnada yalnız Arapça rivayetler değil, herkesin anlayacağı Türkçe bir yağmur duası da yapılabilir.

İstiskâ Namazında Hangi Sureler Okunur?

İstiskâ namazının geçerli olması için okunması zorunlu özel iki sure yoktur. İmam Fâtiha’dan sonra bildiği uygun sure veya ayetleri okuyabilir. Bazı fıkıh eserlerinde bayram namazlarında okunan A‘lâ ve Gâşiye surelerinin okunması tavsiye edilmiştir; fakat bunları bilmemek veya başka sure okumak namazı bozmaz.

Namazı tek başına kılan kişi de her rekâtta Fâtiha’dan sonra bildiği bir sureyi okuyabilir. Dua metinlerinin uzunluğu ve sure seçimi, ibadetin kabulünü belirleyen gizli şifreler değildir. Samimiyet, tevhid, farzlara bağlılık ve kul hakkından sakınma, uzun bir metni hatasız okumaktan daha temel ölçülerdir.

İstiskâ Namazı Ne Zaman ve Nerede Kılınır?

Yalnız dua ve istiğfar yapılacaksa bunun için belirlenmiş tek bir saat yoktur. Kerâhet vakitleri dışında toplu veya bireysel dua edilebilir. İki rekât namaz kılınacaksa güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken bulunan namaz kılınması yasak vakitlerden kaçınılır.

Çoğunluk, bayram namazının kılındığı kuşluk vaktini uygun görmüştür. Bununla birlikte namaz kerâhet vakitleri dışında başka bir zamanda da kılınabilir. İstiskânın şehir dışındaki geniş bir alanda yapılması tevazu ve toplu yöneliş bakımından güzel görülmüştür. Ancak camide, köy meydanında veya güvenli ve uygun başka bir yerde yapılması da mümkündür.

Yağmur duası için kalabalık bir program düzenlenememesi kişiyi duadan mahrum etmez. Aile fertleri evde dua edebilir, kişi tek başına nâfile namaz kılıp Allah’tan yağmur isteyebilir, imam cuma hutbesinde cemaatle dua edebilir.

İstiskâda Elbiseyi Ters Çevirmek Gerekir mi?

Abdullah bin Zeyd’in rivayetinde Hz. Peygamber’in yağmur duası sırasında ridâsını, yani üst örtüsünü çevirdiği bildirilir. Âlimler bunu kuraklığın bolluğa, sıkıntının rahmete çevrilmesi yönündeki ümidi sembolize eden bir sünnet olarak açıklamıştır.

Bu uygulamanın kim tarafından, ne zaman ve nasıl yapılacağı mezheplere göre farklıdır. Bazı mezhepler imamla cemaatin, bazı görüşler yalnız imamın üst elbisesini çevirmesini müstehap görür. İmam Ebû Hanîfe’nin yaklaşımında gerekli değildir. Günümüzde ceket veya montu tamamen ters giymek istiskânın şartı değildir; yapılmadığında dua ve namaz geçersiz olmaz.

Yağmur İstemek İçin En Kısa Sahih Dua

Arapçası
اللَّهُمَّ أَغِثْنَا، اللَّهُمَّ أَغِثْنَا، اللَّهُمَّ أَغِثْنَا

Okunuşu: Allâhümme eğisnâ, Allâhümme eğisnâ, Allâhümme eğisnâ.

Anlamı: Allah’ım! Bize imdat eden yağmur ver. Allah’ım! Bize yağmurla yardım et.

Resûlullah bu duayı cuma hutbesinde üç defa söylemiştir. Üç defa okunması sünnetteki uygulamaya uygundur; fakat her yağmur duasında mutlaka üçle sınırlandırılması şart değildir. Bir defa samimiyetle söylemek veya daha geniş bir dua yapmak da mümkündür.

Kullar, Hayvanlar ve Ölü Toprak İçin Yağmur Duası

Arapçası
اللَّهُمَّ اسْقِ عِبَادَكَ وَبَهَائِمَكَ، وَانْشُرْ رَحْمَتَكَ، وَأَحْيِ بَلَدَكَ الْمَيِّتَ

Okunuşu: Allâhümme’skı ibâdeke ve behâimeke, venşur rahmeteke ve ahyi beledeke’l-meyyit.

Anlamı: Allah’ım! Kullarını ve hayvanlarını sula; rahmetini yay ve ölü beldene hayat ver.

Ebû Dâvûd’da rivayet edilen bu dua, yağmurun yalnız insanlar için istenmediğini öğretir. Hayvanların, toprağın, ağaçların ve bütün ekosistemin suya ihtiyacı vardır. İstiskâ, insan merkezli bir bolluk talebinden daha geniş biçimde Allah’ın rahmetinin bütün canlılara yayılmasını istemektir.

Geniş Yağmur Duası

Arapçası
اللَّهُمَّ اسْقِنَا غَيْثًا مُغِيثًا مَرِيئًا مَرِيعًا، نَافِعًا غَيْرَ ضَارٍّ، عَاجِلًا غَيْرَ آجِلٍ

Okunuşu: Allâhümme’skınâ gaysen mugîsen, merîen merîan, nâfian gayra dârrin, âcilen gayra âcil.

Anlamı: Allah’ım! Bize imdada yetişen, içimize sinen, bolluk meydana getiren; faydalı, zararsız, gecikmeden gelecek bir yağmur ihsan et.

Bu duanın farklı rivayet ve kaynaklarda küçük lafız değişiklikleriyle aktarılan biçimleri vardır. Türkçe okunuşlar Arapça sesleri tam karşılamayabilir. Kişi doğru telaffuzu güvenilir bir hocadan dinlemeye çalışır; fakat telaffuz korkusu sebebiyle duayı terk etmez. Allah kulun niyetini ve ihtiyacını bilir.

Diyanet İlmihalindeki Geniş İstiskâ Duasının Anlamı

Allah’ım! Bize bol, faydalı, her tarafa akıp giden ve her tarafı sulayan devamlı bir yağmur ihsan et. Allah’ım! Bize yağmur ver; bizi ümidini kesenlerden eyleme. Kullarda, beldelerde ve yaratılmışlarda öyle bir darlık vardır ki bunu Senden başkasına arz edemeyiz. Allah’ım! Ekinlerimizi bitir, hayvanlarımızın sütünü bollaştır; bizi göğün ve yerin bereketleriyle nimetlendir. Senden bağışlanma diliyoruz; şüphesiz Sen çok bağışlayansın. Üzerimize bol ve hayırlı yağmurlar indir.

Yağmur duası yalnız Arapça yapılmak zorunda değildir. Rivayet edilen duaları okumak sünnete uygun ve bereketlidir; ardından kuraklığın yaşandığı bölge, çiftçiler, hayvanlar, içme suyu kaynakları, ormanlar ve bütün insanlar için anlaşılır Türkçe cümlelerle dua edilebilir.

Nûh Suresinde İstiğfar ve Yağmur Bağı

“Rabbinizden bağışlanma dileyin; şüphesiz O çok bağışlayıcıdır. Üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin; sizi mallar ve evlâtlarla desteklesin, sizin için bahçeler var etsin, ırmaklar akıtsın.”
Nûh Suresi, 10-12. ayetlerin meali

Bu ayetler istiğfarın yalnız ölüm sonrasına ait bir istek olmadığını; Allah’ın affı, rahmeti ve dünyadaki bereketleriyle ilişkisini gösterir. Bu sebeple istiskâ öncesinde toplu tövbe ve istiğfar tavsiye edilmiştir. Ancak istiğfar, yağmuru otomatik üreten bir kelime formülü değildir. Kul günahını bırakmadan yalnız diliyle belirli sayıyı tekrar edip sonucu garanti edemez.

Ayetlerden hareketle her kurak bölgenin halkına “Siz kesin günahkâr olduğunuz için yağmur yağmıyor” demek doğru değildir. Kuraklığın iklim düzenleri, yanlış su yönetimi, aşırı tüketim, ormansızlaşma ve küresel iklim değişikliği gibi görünen sebepleri olabilir. Aynı olay imtihan, uyarı, insan fiillerinin sonucu ve tabiî düzenin bir parçası gibi farklı yönler taşıyabilir. Vahiy olmadan belirli insanların gizli günahı hakkında hüküm verilemez.

İstiğfar önce başkasını suçlamak değil, kişinin kendi kusurunu görmesidir. Su kaçaklarını onarmadan, tarımda israfı azaltmadan, yeraltı sularını sınırsız tüketmeden ve ortak kaynakları korumadan yalnız dua programı düzenlemek fiilî sorumluluğu eksik bırakır.

Yağmur Başlayınca Okunacak Sahih Dua

Arapçası
اللَّهُمَّ صَيِّبًا نَافِعًا

Okunuşu: Allâhümme sayyiben nâfian.

Anlamı: Allah’ım! Bunu faydalı bir yağmur eyle.

Hz. Âişe’nin naklettiğine göre Resûlullah yağmuru gördüğünde bu duayı okurdu. Rivayet Sahîh-i Buhârî’de yer alır. Dua çok kısa olmasına rağmen önemli bir denge taşır: Yalnız “çok yağmur” değil, faydalı yağmur istenir. Çünkü yağmur rahmet olduğu hâlde zamansız, ölçüsüz veya altyapının kaldıramayacağı biçimde geldiğinde sele ve zarara dönüşebilir.

Yağmur başladıktan sonra “Elhamdülillah” diyerek Allah’a şükretmek, suyun bereketli olmasını istemek ve nimeti israf etmemek gerekir. Yağmur sırasında dua etmek güzel olmakla birlikte yıldırım ve sel tehlikesinde açık alanda beklemek doğru değildir. Dua güvenlik tedbirlerinin yerine geçmez.

“Allah’ın Lütfu ve Rahmetiyle Yağmura Kavuştuk” Sözü

Arapçası
مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ

Okunuşu: Mutirnâ bi-fadlillâhi ve rahmetih.

Anlamı: Allah’ın lütfu ve rahmetiyle yağmura kavuştuk.

Bu söz, yağmuru bağımsız biçimde yıldıza, uğura veya başka bir varlığa nispet etmemeyi öğretir. “Şu bulut getirdi” veya “Rüzgâr yön değiştirdiği için yağdı” ifadeleri fizikî sebebi anlatmak için kullanılabilir. Sorun, buluta ve yıldıza Allah’tan bağımsız yaratma gücü vermektir. Mümin sebebi bilir; nimetin asıl sahibini de unutmaz.

Yağmur Fazlalaşınca ve Sel Tehlikesinde Okunacak Dua

Arapçası
اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلَا عَلَيْنَا، اللَّهُمَّ عَلَى الْآكَامِ وَالظِّرَابِ وَبُطُونِ الْأَوْدِيَةِ وَمَنَابِتِ الشَّجَرِ

Okunuşu: Allâhümme havâleynâ ve lâ aleynâ. Allâhümme ale’l-âkâmi ve’z-zırâbi ve butûni’l-evdiyeti ve menâbiti’ş-şecer.

Anlamı: Allah’ım! Yağmuru çevremize yağdır, üzerimize zarar verecek biçimde yağdırma. Allah’ım! Tepelere, yüksek yerlere, vadilerin içlerine ve ağaçların biteceği alanlara yağdır.

Bir hafta sonra yağmur şiddetlenip yollar kesildiğinde insanlar yeniden Resûlullah’tan dua istemiştir. Peygamberimiz yağmurun tamamen yok olmasını değil, faydalı alanlara yönelmesini dilemiştir. Bu dua nimet ile zarar arasındaki ölçüyü öğretir: Su gereklidir; fakat taşkın değil. Yağmur rahmettir; fakat afete dönüşmemesi istenir.

Sel uyarısı verildiğinde dere yatağından uzaklaşmak, bodrum ve alt geçitlere girmemek, elektrik tehlikesine dikkat etmek ve yetkililerin tahliye çağrısına uymak dinî sorumluluğun parçasıdır. Tedbir almadan yalnız dua okumak tevekkül değildir.

Gök Gürültüsünde Ne Okunabilir?

Kur’an, gök gürültüsünün Allah’ı hamd ile tesbih ettiğini bildirir. Abdullah bin Zübeyr’in gök gürültüsü duyduğunda konuşmayı bırakıp Ra‘d Suresi’nin on üçüncü ayetindeki anlamı taşıyan şu zikri söylediği nakledilmiştir:

سُبْحَانَ الَّذِي يُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ

Okunuşu: Sübhânellezî yüsebbihu’r-ra‘dü bi-hamdihî ve’l-melâiketü min hîfetih.

Anlamı: Gök gürültüsünün hamd ile, meleklerin de korkusundan tesbih ettiği Allah bütün noksanlıklardan uzaktır.

Bu söz doğrudan Resûlullah’a ait merfû bir hadis olarak değil, sahâbî Abdullah bin Zübeyr’in uygulaması olarak Muvatta’da nakledilmiştir. Kaynağını doğru belirtmek gerekir. Fırtına sırasında zikir yapılabilir; fakat pencereden, yüksek ağaçlardan, açık araziden ve elektrik hatlarından uzak durmak ihmal edilmez.

Yağmur Duası Edildiği Hâlde Yağmur Yağmazsa

Dua Allah’a verilen emir değildir. İstiskâ yapıldıktan sonra yağmurun hemen başlamaması, duanın işitilmediğini veya ibadetin değersiz olduğunu göstermez. Allah yağmurun zamanını, miktarını, fayda ve zararını bütün yönleriyle bilir; insan ise yalnız bugünkü ihtiyacını görür.

Kuraklık devam ederse dua ve istiğfara devam edilebilir. Fakat sonuç alınmadığı için insanları topluca suçlamak, “Aramızda günahkâr biri var” diyerek hedef göstermek veya yeni tılsımlar aramak doğru değildir. Yapılması gereken hem Rabbine yönelmeyi hem bilimsel ve idarî tedbirleri sürdürmektir.

Bediüzzaman Said Nursî bu dengeyi şöyle ifade eder:

“Yağmur namazı ve duası bir ibadettir. Yağmursuzluk, o ibadetin vaktidir.”
Risale-i Nur, Yirmi Üçüncü Söz

Bu söz “Yağmur istemeyin” demek değildir. İnsan ihtiyacını açıkça ister; fakat duanın değerini yalnız gözünün önündeki sonuca bağlamaz. Yağmursuzluk kulun aczini anlayıp Rabbine yönelme vaktini açar. Yağmur gelirse rahmet üzerine rahmettir; gecikirse dua, sorumluluk ve kulluk devam eder.

Yağmur Duası Büyü ve Tılsım Değildir

İslâm’daki istiskâ, yağmur sesi taklit ederek tabiatı etkileme, toprağa kan akıtma, özel taşları gezdirme, muskaya bağımsız güç yükleme veya bir insanı yağmuru yöneten mânevî varlık sayma değildir. Dua doğrudan Allah’a yapılır. Hiçbir şeyh, hoca, nesne, yıldız veya sayı yağmuru Allah’tan bağımsız biçimde meydana getiremez.

Sahih kaynakta belirlenmemiş bir cümle için “Bunu tam bin bir defa okursanız ertesi gün kesin yağmur yağar” demek dinî garanti uydurmaktır. Kişi Kur’an okuyabilir, istiğfar edebilir ve istediği kadar dua edebilir; fakat kendi tecrübesini herkes için bağlayıcı sünnet, kesin sayı veya zorunlu sonuç şeklinde sunamaz.

Yerel kültürdeki bazı uygulamalar yalnız toplumsal dayanışma ve çocuk oyunu niteliğindeyse ayrıca değerlendirilir. Fakat nesneye gizli güç vermek, Allah’tan başkasına ibadet etmek, hayvana eziyet etmek veya din adına kesin sonuç iddiasında bulunmak kabul edilemez.

Kuraklık Her Zaman Allah’ın Cezası mıdır?

Kur’an geçmiş bazı toplumların günahları sebebiyle kıtlık ve sıkıntıyla uyarıldığını anlatır. Aynı Kur’an peygamberlerin ve salih kulların da ağır kuraklık, açlık ve çeşitli imtihanlardan geçtiğini bildirir. Bu nedenle belirli bir kuraklık için vahiy olmadan “Bu kesin Allah’ın cezasıdır” hükmü verilemez.

Kuraklık şu boyutları aynı anda taşıyabilir:

Mümin bu ihtimallerden birini kesin gayb bilgisi gibi dayatmaz. Kuraklıktan zarar gören çiftçiyi, yoksulu veya çocuğu “Günahınızdan oldu” diyerek incitmez. Önce yardım eder, kendi israfını ve kusurunu düzeltir, sonra beraberce Allah’a yönelir.

Yağmur Duası Fiilî Tedbirle Tamamlanmalıdır

Kuraklık için dua edip açık bırakılan muslukları, kayıp-kaçak suyu, vahşi sulamayı ve kirletilen kaynakları önemsememek duanın ahlâkıyla çelişir. Kavlî dua dille istemek, fiilî dua ise Allah’ın verdiği akıl ve imkânlarla gerekli sebeplere sarılmaktır.

Toplumun fiilî duası şunları içerebilir:

Bu tedbirler Allah’a güven eksikliği değildir. Hz. Ömer kıtlık yılında idarî tedbirler almış, gıda yardımını ve toplumsal sorumluluğu öne çıkarmıştır. Tevekkül, bütün imkânları kullandıktan sonra sonucu Allah’a bırakmaktır.

Kadınlar ve Çocuklar İstiskâya Katılabilir mi?

Kadınların ve çocukların uygun tesettür, güvenlik ve cemaat düzeni içinde yağmur duasına katılmasında sakınca yoktur. Klasik kaynaklarda çocukların katılımı özellikle zikredilir. Çünkü istiskâ bütün toplumun ve canlıların ihtiyacını Allah’a arz eden toplu bir yakarıştır.

Katılım mecburi değildir. Kalabalığa gidemeyen yaşlı, hasta, engelli veya çocuklu kişiler evlerinde dua edebilir. Kadınlar evde iki rekât nâfile namaz kılıp istiskâ duası yapabilir. Allah’a yöneliş için mutlaka büyük bir meydanda bulunmak şart değildir.

İstiskâ Namazı Tek Başına Kılınabilir mi?

Evet. Kişi kerâhet vakitleri dışında iki rekât nâfile namaz kılabilir; ardından kıbleye dönüp Allah’a hamd, Peygamberimize salavat ve istiğfarla dua edebilir. Namazın her rekâtında Fâtiha’dan sonra bildiği bir sureyi okur. Selâmdan sonra sahih yağmur dualarından birini veya Türkçe duasını söyler.

İmam Ebû Hanîfe yağmur duasına mahsus cemaat namazını sünnet görmemekle beraber kişinin tek başına namaz kılmasını caiz kabul etmiştir. Diğer mezhepler cemaatle namazı da sünnet görür. Bu sebeple “Yalnız kılarsan olmaz” veya “Cemaatle kılmak bid‘attir” şeklindeki keskin ifadeler doğru değildir.

Yağmur Duasında Eller Nasıl Açılır?

İstiskâ rivayetlerinde Resûlullah’ın ellerini normal dualardan daha yükseğe kaldırdığı aktarılır. İmam kıbleye dönerek ellerini kaldırır, cemaat de ellerini açıp “Âmin” der. Ellerin tam yüksekliği veya parmakların özel biçimi duanın şartı değildir.

Bazı yörelerde avuçları yere çevirmek zorunluymuş gibi uygulanır. Duada elin yönü hakkında farklı rivayet ve fıkhî açıklamalar vardır; bunu istiskânın geçerlilik şartına dönüştürmemek gerekir. Diyanet’in fetvasında imamın ve cemaatin ellerini yukarı kaldırması anlatılır. Önemli olan kalbin yalnız Allah’a yönelmesidir.

Yağmur Nimetine Karşı Şükür Nasıl Olur?

Yağmur geldiğinde şükür yalnız “Elhamdülillah” demek değildir. Suyu dikkatli kullanmak, kirletmemek, hakkaniyetle paylaşmak ve yağmurdan zarar görenlere yardım etmek de şükrün fiilî tarafıdır. Barajlar doldu diye israfa geri dönmek, nimetin sahibini yalnız sıkıntıda hatırlamak eksik bir kulluktur.

Yağmur sonrasında yapılabilecekler şunlardır:

İstiskâ Hakkında En Sık Yapılan Hatalar

Topluca Okunabilecek Türkçe Yağmur Duası

Allah’ım! Hamd Sana mahsustur. Gökleri, yeri, bulutları, rüzgârları ve suyu yaratan Sensin. Bizler aciz, Sen ise her şeye gücü yetensin. Kullarının, hayvanların, ekinlerin, ormanların ve susuz kalan toprağın hâlini biliyorsun.

Allah’ım! Günahlarımızı bağışla, kusurlarımızı ört ve bizi samimi tövbe eden kullarından eyle. Bildiğimiz ve bilmediğimiz yanlışlarımızdan, israftan, haksızlıktan ve nimetin kıymetini bilmemekten Sana sığınırız. Üzerimizde kul hakkı varsa onu ödemeyi, dargınsak barışmayı ve muhtaçlara yardım etmeyi nasip et.

Allah’ım! Bize faydalı, bereketli, toprağı dirilten, su kaynaklarını dolduran ve hiçbir canlıya zarar vermeyen yağmurlar ihsan eyle. Bizi sele, taşkına, heyelana, doluya, yıldırıma ve her türlü afete karşı muhafaza et. Yağmuru tarlalarımıza, ormanlarımıza, barajlarımıza ve susuz kalan bütün beldelere rahmet eyle.

Allah’ım! Çiftçilerimizin emeğini bereketlendir, hayvanları susuz bırakma, yoksulların ve kuraklık sebebiyle yerinden olanların yardımcısı ol. Bize suyu israf etmemeyi, emaneti korumayı ve nimet geldiğinde şükretmeyi öğret. Duamızı rahmetinle kabul eyle; hakkımızda hayırlı olan zamanı ve ölçüyü Sen takdir eyle. Âmin.

Sonuç: Yağmuru İstemek, Sebepleri Korumak ve Takdire Güvenmek

Yağmur Allah’ın yarattığı fizikî düzen içinde bulut, rüzgâr, nem ve sıcaklık sebepleriyle meydana gelir. İnsan bu düzeni inceler ve sınırlı biçimde etkilemeye çalışabilir; fakat yağmur sistemini yoktan kuramaz ve sonucu mutlak biçimde yönetemez. “Yağmuru Allah yağdırır” demek bilimi reddetmek değil, bilimin incelediği sebepleri yaratıcı yerine koymamaktır.

İstiskâ, kuraklık zamanında Allah’tan yağmur isteme sünnetidir. Yalnız dua ve istiğfarla, cuma hutbesinde veya iki rekât namazla yapılabilir. Hanefî mezhebi içinde namaz hakkında farklı görüş bulunduğu için uygulamalar birbirini suçlama sebebi yapılmamalıdır. İki rekât kılındığında ezan ve kamet okunmaz; Hanefî uygulamasında normal nâfile gibi kılınır ve ardından kıbleye dönülerek dua edilir.

İstiskânın ruhu tövbe, tevazu, kul hakkını iade, sadaka ve bütün canlılar için rahmet istemektir. Yağmur başlayınca “Allâhümme sayyiben nâfian”, aşırı yağışta “Allâhümme havâleynâ ve lâ aleynâ” denilebilir. Fakat dua; su yönetimi, çevre koruma, altyapı ve afet tedbirlerinin yerine geçirilmez.

Mümin hem ellerini açar hem musluğunu kapatır; hem istiğfar eder hem haksız aldığı hakkı geri verir; hem yağmur ister hem toprağı, ormanı ve su havzasını korur. Yağmur geldiğinde şükreder, geciktiğinde Allah’ın rahmetini suçlamadan dua ve sorumluluğa devam eder.

Kaynaklar

Not: İstiskâ namazının ilave tekbirleri, hutbenin sırası ve elbisenin çevrilmesi mezheplere göre farklıdır. Toplu programda görevli imamın uygulaması takip edilir. Şiddetli yağış, yıldırım ve sel durumunda resmî hava durumu ve afet uyarılarına uyulmalı; dua güvenlik tedbirlerinin yerine geçirilmemelidir.

İlgili Makaleler

Ana Sayfamızda, dua, zikir, tesbihat, Esmâü'l-Hüsnâ, Kur'an-ı Kerim mealleri ve daha birçok İslami içeriğe DuaSitesi.com.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Dua ve Kur'an Tefekkürü İçin Ana Sayfa