Şûrâ Suresi ile İstişarenin Önemini Öğren

İnsan hayatı boyunca birçok karar vermek zorundadır. Bazen aile içinde, bazen iş hayatında, bazen de toplumu ilgilendiren konularda doğru tercihi yapmak kolay olmayabilir. İşte İslam, önemli kararların tek başına aceleyle verilmesini değil; bilgi sahibi kimselerle istişare edilmesini tavsiye etmektedir. Şûrâ Suresi ise istişarenin önemini, affetmenin faziletini ve müminler arasındaki kardeşliğin nasıl korunacağını öğreten en değerli surelerden biridir.

Şûrâ Suresi, Kur'an-ı Kerim'in kırk ikinci suresidir. Adını, otuz sekizinci ayette geçen "şûrâ" yani danışma ve istişare kavramından almaktadır. Allah Teâlâ bu surede iman eden kullarının önemli özelliklerini sayarken onların işlerini aralarında istişare ile yürüttüklerini bildirmektedir. Bu durum, istişarenin sadece güzel bir davranış değil; aynı zamanda Kur'an'ın övdüğü bir mümin ahlâkı olduğunu göstermektedir.

İstişare; bilgi sahibi, güvenilir ve hikmetli kimselerin görüşlerini alarak en doğru kararı vermeye çalışmaktır. Bu anlayış kibri azaltır, hataları en aza indirir ve insanların birbirine olan güvenini artırır. Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) vahiy alan bir peygamber olmasına rağmen birçok konuda ashabıyla istişare etmiş ve ümmetine önemli bir örnek olmuştur.

Şûrâ Suresi yalnızca istişareyi değil; affetmeyi, sabretmeyi, Allah'a güvenmeyi ve dünya hayatının geçiciliğini de anlatmaktadır. Böylece müminin hem bireysel hem de toplumsal hayatını güzelleştiren temel prensipleri bizlere öğretmektedir.

Bugün aile içinde yaşanan anlaşmazlıklardan iş hayatındaki kararlara, eğitimden toplumsal meselelere kadar birçok konuda ortak akla ihtiyaç duyulmaktadır. Şûrâ Suresi bizlere, doğru kararların çoğu zaman istişare ile alınacağını ve bunun bereket getireceğini haber vermektedir.

Bu sureyi okuyan bir mümin, başkalarının fikirlerine değer vermeyi, kibirden uzak durmayı ve kararlarını Allah'ın rızasını gözeterek almaya daha çok özen gösterir.

Şimdi gelin, Şûrâ Suresi'nin bizlere öğrettiği istişare, affetme ve kardeşlik derslerini birlikte tefekkür edelim.


Birinci Ders: Müminler İşlerini İstişare ile Yürütür

"Onlar Rablerinin çağrısına uyarlar, namazı dosdoğru kılarlar ve işleri aralarında istişare iledir. Kendilerine verdiğimiz rızıktan da Allah yolunda harcarlar."
Şûrâ Suresi, 38. Ayet

Şûrâ Suresi'nin en dikkat çekici ayetlerinden biri olan bu ayet, müminlerin temel özelliklerini sıralamaktadır. Allah Teâlâ; iman edenlerin namazlarını dosdoğru kıldıklarını, infakta bulunduklarını ve önemli işlerini istişare ile yürüttüklerini bildirmektedir. Bu sıralama, istişarenin İslam'da ne kadar değerli bir ilke olduğunu açıkça göstermektedir.

İstişare; insanın kendi görüşünü mutlak doğru kabul etmemesi, farklı bakış açılarını dinleyebilmesi ve en hayırlı sonuca ulaşmak için ortak akıldan faydalanmasıdır. Bu davranış tevazunun bir göstergesidir. Çünkü istişare eden kişi, her şeyi tek başına bilemeyeceğini kabul etmiş olur.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), vahiy ile desteklenmesine rağmen ashabıyla sık sık istişare etmiştir. Bedir, Uhud ve Hendek gibi önemli olaylarda sahabelerin görüşlerini dinlemiş, uygun olan fikirleri uygulamıştır. Bu durum, istişarenin sadece yöneticiler için değil; bütün müminler için önemli bir sünnet olduğunu göstermektedir.

Bugün aile içinde alınacak kararlarda eşlerin birbirini dinlemesi, anne ve babaların çocuklarının fikirlerine değer vermesi, iş hayatında ortak akıl ile hareket edilmesi ve toplum meselelerinde ehil kimselere danışılması, Şûrâ Suresi'nin bizlere öğrettiği bu ilkenin hayata yansımasıdır.

Şûrâ Suresi'nin ilk büyük dersi şudur: İstişare eden insan hata yapma ihtimalini azaltır, kibirden korunur ve daha isabetli kararlar alır. Allah'ın övdüğü müminlerden olmak isteyen kimse, önemli işlerinde danışmayı ihmal etmez.


İkinci Ders: Affetmek, Güçlü Müminin Özelliğidir

"Kötülüğün karşılığı, onun dengi bir kötülüktür. Ama kim affeder ve barışı sağlarsa, onun mükâfatı Allah'a aittir. Şüphesiz Allah zalimleri sevmez."
Şûrâ Suresi, 40. Ayet

Şûrâ Suresi, adalet ile merhamet arasındaki dengeyi en güzel şekilde öğretmektedir. Allah Teâlâ, haksızlığa uğrayan kimsenin hakkını arayabileceğini bildirmiştir. Ancak bununla birlikte affetmenin ve barışı sağlamanın çok daha üstün bir davranış olduğunu haber vermektedir. Çünkü affetmek, nefsi yenebilmenin ve güçlü bir imanın göstergesidir.

İnsan, kendisine yapılan bir haksızlık karşısında öfkelenebilir. Bu son derece tabiidir. Fakat Kur'an, öfkenin hayatı yönetmesine izin vermemeyi öğütlemektedir. Affedebilmek, kin ve intikam duygularını kalpten temizler; insanı manevi olarak hafifletir ve toplumsal huzurun oluşmasına katkı sağlar.

Ayetin en dikkat çekici yönlerinden biri de affeden kimsenin mükâfatının doğrudan Allah'a bırakılmasıdır. Rabbimiz, affeden kullarına vereceği karşılığı herhangi bir ölçüyle sınırlandırmamış, onu kendi rahmetine havale etmiştir. Bu da affetmenin Allah katındaki değerini açıkça göstermektedir.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), hayatı boyunca bu ayetin en güzel örneğini yaşamıştır. Kendisine eziyet eden birçok kişiyi affetmiş, Mekke'nin fethinde yıllarca kendisine düşmanlık eden insanlara bile merhametle yaklaşmıştır. Onun bu yüksek ahlâkı, İslam'ın gönülleri fetheden yönünü bütün insanlığa göstermiştir.

Aile içinde, akrabalık ilişkilerinde, komşulukta ve iş hayatında yaşanan birçok kırgınlık, affetme erdemi sayesinde sona erebilir. Elbette affetmek zulmü desteklemek değildir. Gerektiğinde hakkı aramak meşrudur. Ancak kin taşımadan, intikam hırsına kapılmadan ve barışı önceleyerek hareket etmek, Kur'an'ın tavsiye ettiği ahlâktır.

Şûrâ Suresi bizlere şunu öğretmektedir: Gerçek güç, öfkeyle karşılık vermekte değil; affedebilecek olgunluğa ulaşmaktadır. Allah rızası için affeden kimse, hem kalbini huzurla doldurur hem de Rabbinin büyük mükâfatına kavuşmayı ümit eder.


Üçüncü Ders: Sabır ve Bağışlamak Büyük Bir Karakter Gücüdür

"Kim sabreder ve bağışlarsa, şüphesiz bu, azmedilmeye değer işlerdendir."
Şûrâ Suresi, 43. Ayet

Şûrâ Suresi, sabır ile affetmenin birbirini tamamlayan iki büyük erdem olduğunu öğretmektedir. Sabır, sadece sıkıntılara katlanmak değildir. Aynı zamanda öfkeyi kontrol edebilmek, adaletten ayrılmamak ve zor zamanlarda Allah'ın rızasına uygun davranabilmektir. İşte böyle bir sabır, güçlü karakter sahibi insanların özelliğidir.

Allah Teâlâ, affetmeyi sabırla birlikte zikrederek bu davranışın ne kadar değerli olduğunu göstermektedir. Çünkü insanın kırıldığı birini affedebilmesi kolay değildir. Bunun için güçlü bir iman, olgun bir kalp ve Allah'ın rızasını her şeyden üstün tutan bir bakış açısı gerekir.

Peygamberlerin hayatına baktığımızda onların büyük sıkıntılar yaşamalarına rağmen sabırdan ayrılmadıklarını görürüz. Hakaretlere, iftiralara ve çeşitli eziyetlere rağmen insanları affetmeye devam etmişlerdir. Çünkü onların hedefi intikam almak değil, insanları hidayete ulaştırmaktı.

Bugün de aile içinde, iş hayatında veya sosyal ilişkilerde yaşanan birçok sorun sabır ve anlayış sayesinde çözülebilir. Acele verilen tepkiler çoğu zaman pişmanlığa yol açarken, sabırla düşünülen çözümler kalıcı huzur getirir. Mümin, zor anlarda bile Kur'an'ın öğrettiği güzel ahlâktan ayrılmamaya çalışır.

Şûrâ Suresi'nin bu bölümü bizlere şu büyük hakikati öğretmektedir: Sabır ve bağışlamak zayıflık değil, güçlü bir imanın ve sağlam bir karakterin göstergesidir. Allah'ın rızasını isteyen mümin, nefsinin öfkesine değil; Kur'an'ın rehberliğine uyar.


Dördüncü Ders: Allah'ın Rahmeti, Kullarını Kuşatmıştır

Şûrâ Suresi boyunca Allah Teâlâ'nın kullarına olan rahmeti sık sık hatırlatılmaktadır. İnsan bazen yaşadığı sıkıntılar sebebiyle kendisini yalnız hissedebilir. Fakat Kur'an, Allah'ın rahmetinin her an kullarıyla birlikte olduğunu bildirmektedir. O, kullarının dualarını işitir, sıkıntılarını bilir ve onlar için en hayırlısını takdir eder.

Mümin için en büyük güven kaynağı, Allah'ın sonsuz merhametidir. Çünkü Rabbimiz sadece bolluk zamanlarında değil, darlık anlarında da kullarını yalnız bırakmaz. Nice zorluklar, sabır ve dua sayesinde rahmete dönüşebilir. Bu yüzden mümin, yaşadığı her olayda Allah'ın bir hikmeti bulunduğuna inanır ve ümidini hiçbir zaman kaybetmez.

Şûrâ Suresi, rahmetin sadece maddi nimetlerden ibaret olmadığını da öğretmektedir. İman etmek, Kur'an'la tanışmak, doğruyu yanlıştan ayırabilmek, tövbe edebilmek ve güzel ahlâkla yaşayabilmek de Allah'ın en büyük rahmetlerindendir. Bunların kıymetini bilen insan, her gün Rabbine daha çok şükreder.

Allah'ın rahmetini bilen kimse, insanlara karşı da merhametli olur. Affetmeye çalışır, ihtiyaç sahiplerine yardım eder, kırıcı olmaktan sakınır ve çevresine huzur veren bir insan olmaya gayret eder. Çünkü Allah'ın rahmetini isteyen kimse, O'nun kullarına karşı da merhametli davranmalıdır.

Şûrâ Suresi bizlere şunu öğretmektedir: Allah'ın rahmetine güvenen kalp, en zor günlerde bile umudunu kaybetmez. Çünkü bilir ki her zorluğun ardından Allah'ın izniyle bir kolaylık vardır.


Beşinci Ders: Dünya Geçicidir, Ahiret Kalıcıdır

"Size verilen şeyler dünya hayatının geçimliğidir. Allah katında bulunan ise iman edenler ve Rablerine tevekkül edenler için daha hayırlı ve daha kalıcıdır."
Şûrâ Suresi, 36. Ayet

Şûrâ Suresi, mümine dünya ile ahiret arasındaki dengeyi kurmayı öğretmektedir. Dünya hayatındaki nimetler, makamlar ve servetler geçicidir. İnsan ne kadar uzun yaşarsa yaşasın, bir gün bu dünyadan ayrılacaktır. Kalıcı olan ise Allah'ın katındaki mükâfat ve ebedî ahiret hayatıdır.

Kur'an, dünya nimetlerinden faydalanmayı yasaklamaz. Ancak kalbin bu nimetlere bağlanmasını istemez. Çünkü dünya, bir imtihan yeridir. Asıl hedef ise Allah'ın rızasını kazanmak ve ahiret yurdunu güzelleştirmektir. Bu bilinçle yaşayan mümin, dünya için çalışırken ahiretini de ihmal etmez.

Tevekkül eden, sabreden, affeden ve istişare ile hareket eden müminler için Allah katında çok daha büyük nimetler hazırlanmıştır. Bu sebeple mümin, geçici kazançlar uğruna ebedî mutluluğunu tehlikeye atmaz. Her kararını Allah'ın rızasını gözeterek vermeye çalışır.

Bugün birçok insan bütün vaktini dünya hayatına ayırırken ahireti unutabilmektedir. Şûrâ Suresi ise bizlere asıl yurdun ahiret olduğunu hatırlatmakta ve kalıcı mutluluğun Allah'ın rahmetinde olduğunu bildirmektedir.

Şûrâ Suresi'nin son büyük dersi şudur: Dünya geçici, ahiret ise ebedîdir. İstişareyle hareket eden, affeden, sabreden ve Allah'a güvenen mümin, hem dünyasını bereketlendirir hem de ahiretini kazanmaya çalışır.


Şûrâ Suresi Günümüz İnsanına Ne Söylüyor?

Şûrâ Suresi, günümüz insanına ortak aklın, güzel ahlâkın ve Allah'a güvenmenin önemini yeniden hatırlatmaktadır. Günümüzde insanlar çoğu zaman kendi düşüncelerini tek doğru kabul edebilmekte ve başkalarının görüşlerini dinlemekte zorlanabilmektedir. Oysa Kur'an, müminlerin önemli işlerini istişare ile yürüttüklerini bildirerek ortak aklın bereketine dikkat çekmektedir.

Bu sure aynı zamanda affetmenin güçlü insanların ahlâkı olduğunu öğretmektedir. Aile içinde, iş hayatında ve sosyal çevrede yaşanan birçok kırgınlık; sabır, anlayış ve affedicilik sayesinde çözülebilir. Kur'an'ın tavsiye ettiği bu güzel ahlâk, hem bireysel huzuru artırır hem de toplumda birlik ve kardeşliği güçlendirir.

Şûrâ Suresi, Allah'ın rahmetinden hiçbir zaman ümit kesilmemesi gerektiğini de göstermektedir. Mümin bilir ki Rabbinin rahmeti her şeyi kuşatmıştır. Bu nedenle karşılaştığı zorluklarda dua etmeye, sabretmeye ve doğru yolda yürümeye devam eder. Allah'ın hikmetine güvenen insan, yaşadığı imtihanların da kendisi için hayırlara vesile olabileceğini bilir.

Sure boyunca dünya hayatının geçiciliği de sık sık hatırlatılmaktadır. Mal, makam ve servet bir gün geride kalacaktır. Kalıcı olan ise iman, salih ameller ve Allah'ın rızasıdır. Bu bilinçle yaşayan mümin, dünya için çalışırken ahiretini de ihmal etmez.

Şûrâ Suresi'nin verdiği en büyük mesaj şudur: İstişare eden, affeden, sabreden ve Allah'a güvenen mümin; hem dünyada daha isabetli kararlar alır hem de ahirette Allah'ın büyük mükâfatına kavuşmayı ümit eder.


Şûrâ Suresi'nden Çıkaracağımız Büyük Dersler


Şûrâ Suresi, Kur'an-ı Kerim'in istişare, affetme, sabır ve Allah'a güven konularını en güzel şekilde anlatan surelerinden biridir. Müminlerin ortak akılla hareket etmelerini, öfkelerine hâkim olmalarını, affedici olmalarını ve dünya hayatını ahiret bilinciyle yaşamalarını öğütlemektedir. Bu yönüyle aileden topluma kadar hayatın her alanına ışık tutan önemli ilkeler içermektedir.

Bu sureyi okuyan bir mümin, kararlarını istişare ile almaya, insanlara karşı daha anlayışlı davranmaya ve Allah'ın rahmetine güvenerek yaşamaya gayret eder. Çünkü bilir ki gerçek başarı; sadece doğru karar vermek değil, o kararları Allah'ın rızasını gözeterek almaktır.

Rabbimiz bizleri istişareyi hayatının bir parçası hâline getiren, affetmeyi bilen, sabırla hareket eden ve her işinde Sana tevekkül eden kullarından eylesin. Kalplerimizi kibirden uzaklaştır, bizlere hikmetli kararlar almayı, kardeşlik hukukunu korumayı ve Senin rızana uygun yaşamayı nasip eyle. Dünyada bereket, ahirette ise cennetinle bizleri mükâfatlandır. Âmin.


İlgili Makaleler

Daha Fazla Dua ve Kur'an Tefekkürü İçin Ana Sayfa