Sübhânallahi ve Bihamdihî, Sübhânallahil-Azîm Zikri

“Sübhânallahi ve bihamdihî, sübhânallahil-azîm”, Peygamber Efendimizin dilde hafif, mizanda ağır ve Rahmân’a sevimli olduğunu bildirdiği iki tesbih cümlesidir. Bu sahih zikir, Allah’ı her türlü eksiklikten uzak tutmayı, O’na hamdetmeyi ve yüceliğini ikrar etmeyi bir araya getirir.

Sübhânallahi ve Bihamdihî, Sübhânallahil-Azîm Ne Demektir?

Bu zikir iki kısa fakat anlamı son derece geniş cümleden oluşur. İlk cümlede Allah bütün eksikliklerden tenzih edilir ve O’na hamdedilir. İkinci cümlede ise Allah’ın yüceliği ve azameti ikrar edilir.

Tesbih, Allah’ı yaratılmışlara ait kusurlardan, eksikliklerden ve yakışıksız nitelemelerden uzak tutmaktır. Hamd ise Allah’ı güzel isimleri, yüce sıfatları ve bütün nimetleri sebebiyle övmektir. Bu nedenle zikir hem tenzih hem de övgü içerir.

Zikrin Arapçası

Türkçe Okunuşu

Türkçe Anlamı

Daha sade bir ifadeyle, “Allah her türlü eksiklikten uzaktır; O’na hamdederim. Yüce Allah her türlü eksiklikten uzaktır” anlamına gelir.

Kelimelerin ve İfadelerin Açıklaması

• Sübhânallah: Allah’ın her türlü kusurdan, eksiklikten ve yaratılmışlara benzemekten uzak olduğunu ifade eder.
• Ve bihamdihî: “O’na hamd ederek” veya “O’nun hamdiyle birlikte” anlamına gelir.
• El-Azîm: Büyüklüğü, yüceliği ve kudreti sınırsız olan Allah demektir.

Bu sözleri anlamını düşünerek söyleyen kişi yalnız diliyle tekrar yapmış olmaz; Allah hakkındaki inancını da yeniler. Nimet karşısında hamdi, eksik düşünceler karşısında tenzihi, güçsüzlük karşısında ise Allah’ın azametini hatırlar.

Sahih Hadisteki Kaynağı

Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

Rivayet Sahîh-i Buhârî’nin Deavât bölümünde ve Sahîh-i Müslim’in zikir bölümünde yer almaktadır. Böylece zikrin hem lafzı hem de fazileti en güvenilir hadis kaynaklarıyla sabittir.

Dile Hafif, Mizanda Ağır Ne Anlama Gelir?

Dile hafif olması, sözlerin kısa ve kolay söylenebilir olmasını ifade eder. Uzun bir zaman veya ağır bir hazırlık gerektirmez. İnsan yürürken, beklerken, ev işi yaparken veya sakin bir vakitte bu zikri söyleyebilir.

Mizanda ağır olması ise ahirette sevabının büyük olacağını bildirir. Kısa olması değersiz olduğu anlamına gelmez. Aksine Allah katındaki değer, yalnızca sözün uzunluğuna değil; sahih oluşuna, taşıdığı tevhid anlamına, kulun ihlâsına ve Allah’ın lütfuna bağlıdır.

Rahmân’a sevimli ifadesi, bu iki sözün Allah’ın razı olduğu zikirlerden olduğunu gösterir. Ancak bu müjde, insanı ameline güvenmeye veya diğer ibadetleri önemsememeye değil; zikri sevgiyle ve bilinçle hayatına yerleştirmeye yöneltmelidir.

Kaç Defa Okunabilir?

“Sübhânallahi ve bihamdihî, sübhânallahil-azîm” şeklindeki iki cümle için Buhârî ve Müslim’de geçen hadiste belirli bir sayı bildirilmemiştir. Bu nedenle bir, on, otuz üç, yüz veya daha fazla defa okunabilir; fakat seçilen kişisel sayı Peygamberimizin kesin tavsiyesiymiş gibi sunulmamalıdır.

Kişi günlük düzen oluşturmak amacıyla kendisine uygun bir tekrar sayısı belirleyebilir. Burada önemli olan, nafile zikri bir yük hâline getirmemek ve sayıya dinî zorunluluk anlamı yüklememektir.

Yüz Defa Okuma Rivayeti Hangi Lafız İçindir?

Bu konuda internette sık görülen bir karışıklık vardır. Sahîh-i Buhârî’de bir gün içinde yüz defa söylenmesi ve hataların deniz köpüğü kadar olsa bile silinmesi müjdelenen lafız yalnızca şöyledir:

Sahîh-i Müslim’de ayrıca bu sözün sabah ve akşam yüz defa söylenmesinin fazileti bildirilmiştir. Fakat bu sayı ve müjdeler, iki cümlenin birlikte geçtiği “dile hafif, mizanda ağır” hadisinin bir parçası değildir.

Deniz Köpüğü Kadar Günahın Bağışlanması Nasıl Anlaşılmalıdır?

Hadisteki ifade Allah’ın mağfiretinin genişliğini ve bu zikrin büyük faziletini gösterir. Bununla birlikte kişi, “Zikri söyledim; artık her türlü günahım kesinlikle silindi” diyerek günahı küçümsememelidir.

İslam âlimleri, bu tür fazilet hadislerinde bildirilen bağışlanmayı genel olarak küçük günahlarla açıklamış; kul hakkı ve büyük günahlar için samimi tövbe, günahı bırakma, pişmanlık ve gerekiyorsa hakkı sahibine iade etme şartlarını hatırlatmıştır. Zikir tövbenin yerine geçirilen bir formül değil, tövbeyi ve kulluğu güçlendiren bir ibadettir.

Ne Zaman Okunabilir?

Bu zikir için belirli bir yer veya saat şartı bulunmaz. Sabah ve akşam, namazlardan sonra, yatmadan önce, yolculukta, yürürken veya gün içindeki boş vakitlerde okunabilir. Kalben yönelmek ve manasını hatırlamak zikri daha bilinçli hâle getirir.

• Güne Allah’ı anarak başlamak için sabah okunabilir.
• Günün muhasebesini yaparken akşam zikredilebilir.
• Namaz sonrasında genel zikir olarak söylenebilir.
• Kaygı ve dağınıklık anında kalbi Allah’a yöneltmek için okunabilir.
• Yürürken, araçta yolcu iken veya iş arasında zikredilebilir.

Farz namazlardan sonraki sayılı tesbihatın kendine ait sahih lafız ve sayıları vardır. Bu zikir okunabilir; ancak namaz sonrası tesbihatın yerine geçirildiği düşünülmemelidir.

Zikri Okurken Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Lafız mümkün olduğunca doğru öğrenilmelidir.
• Mana bilinerek, acele etmeden ve ihlâsla söylenmelidir.
• Sayıyı tamamlama telaşı anlamı bütünüyle gölgelememelidir.
• Gösterişten ve başkalarını küçümsemekten sakınılmalıdır.
• Zikir; namaz, tövbe, kul hakkı ve diğer sorumlulukların yerine konulmamalıdır.
• Kaynağı olmayan kesin dünyevî sonuçlar bu zikre bağlanmamalıdır.

Tesbihin genel anlamı hakkında daha geniş bilgi için Sübhanallah zikri ve duası başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz.

Zikrin Manevî Mesajları

• Tenzih: Allah’ın her türlü eksiklikten uzak olduğunu hatırlatır.
• Hamd: Nimeti veren gerçek sahibin Allah olduğunu öğretir.
• Azamet: İnsanın kendi sınırlılığını ve Allah’ın yüceliğini fark etmesine vesile olur.
• Ahiret bilinci: Dünyada küçük görülen salih amellerin mizanda büyük değer taşıyabileceğini gösterir.
• Devamlılık: Kısa ve kolay oluşu sayesinde günlük zikir alışkanlığını destekler.

Zikrin amacı yalnızca belirli bir sayıya ulaşmak değil, kalbi Allah’ı unutmaktan korumaktır. Bu bakımdan zikir nedir, anlamı ve kaynakları yazısındaki temel ölçüler de dikkate alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Bu söz dua mı, zikir mi?

Doğrudan bir istek cümlesi içermediği için esasen tesbih ve zikirdir. Halk arasında geniş anlamda “dua” diye de anılabilir.

İki cümle mutlaka birlikte mi söylenmelidir?

Hadiste iki ayrı değerli söz olarak birlikte zikredilmiştir. Birlikte söylenebilir. “Sübhânallahi ve bihamdihî” ve “Sübhânallahil-azîm” ayrı ayrı da geçerli tesbih ifadeleridir.

İki cümlenin tamamı yüz defa okunabilir mi?

Genel zikir niyetiyle yüz defa okunabilir; bunda sakınca yoktur. Ancak yüz defaya bağlanan özel bağışlanma rivayeti, iki cümlenin tamamı için değil yalnız “Sübhânallahi ve bihamdihî” sözü içindir.

Abdestsiz okunabilir mi?

Evet. Zikir için abdest şart değildir. Abdestli olmak güzel bir edeptir fakat abdestsiz kişi de bu zikri söyleyebilir.

Âdet döneminde okunabilir mi?

Evet. Kadınlar âdet döneminde dua ve zikir yapabilir; bu tesbih cümlelerini de söyleyebilir.

Tesbihle veya sayaçla sayılabilir mi?

Parmaklarla, tesbihle veya sayıyı takip etmeye yarayan bir araçla sayılabilir. Araç amaç hâline getirilmemeli; anlam ve ihlâs korunmalıdır. Konunun ayrıntısı için tesbih kullanmak sünnet mi yazımıza bakabilirsiniz.

Namazın içinde söylenebilir mi?

Bu iki cümlenin birlikte namazın belirli bir bölümüne özel olarak yerleştirildiğine dair söz konusu hadiste bir bilgi yoktur. Namaz içinde rükû ve secdeye ait sahih tesbihler esas alınmalıdır. Namaz dışında veya namaz sonrasında genel zikir olarak okunabilir.

Yanlış telaffuz edersem günah olur mu?

Öğrenmeye çalışan kişinin istemeden yaptığı küçük telaffuz hatası sebebiyle ümitsizliğe düşmesi gerekmez. Doğru okunuşu dinleyerek ve yavaşça tekrar ederek düzeltmeye çalışmak güzel olur.

Bu zikir dileklerin kesin kabulünü sağlar mı?

Sahih rivayetlerde zikrin dile hafif, mizanda ağır ve Rahmân’a sevimli olduğu bildirilir. “Şu kadar okuyanın her dileği kesin gerçekleşir” şeklinde bir garanti verilmez. Dua ve kabul Allah’ın hikmeti ve takdiri içindedir.

Zikirden Sonra Edilebilecek Kısa Dua

Aşağıdaki dua hadis metninin parçası değildir; zikrin anlamına uygun Türkçe bir niyaz örneğidir:

Tevhidi dile getiren bir başka sahih zikir için Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh zikri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• Kur’an-ı Kerim, Ahzâb Suresi, 41-42. ayetler.
• Sahîh-i Buhârî, Deavât, 6405 ve 6406.
• Sahîh-i Müslim, Zikir, Dua, Tevbe ve İstiğfar, 2692 ve 2694.

İlgili Makaleler

• Sübhanallah Zikri ve Duası
• Zikir Nedir? Anlamı, Önemi ve Kaynakları
• Lâ İlâhe İllallahu Vahdehû Lâ Şerîke Leh Zikri
• Tesbih-i Fâtıma: Yatmadan Önce 33-33-34 Zikri
• Namaz Sonrası Tesbihatın Fazileti ve Önemi

İslami İçerikler; dua, zikir, tesbihat, Esmâü'l-Hüsnâ, Kur'an-ı Kerim mealleri ve daha birçok İslami içeriğe DuaSitesi.com.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.