Sekülerleşme ve İman: Allah’a İnanıp Hayatı Dinden Uzak Yaşamak

Bir insan Allah’ın varlığına inanabilir, kendisini Müslüman olarak tanımlayabilir ve dinî günlerde dua edebilir. Fakat aynı insan ticaretinde, ilişkilerinde, eğlencesinde, giyiminde, kazancında ve hayatını şekillendiren tercihlerinde Allah’ın ölçülerini bütünüyle dışarıda bırakabilir. İşte sekülerleşmenin iman açısından en önemli görünümü, Allah’ı açıkça inkâr etmekten önce Allah’a inanırken O’nun hayat üzerindeki hükmünü etkisizleştirmektir.

Sekülerleşme her zaman “Allah yoktur” cümlesiyle başlamaz. Bazen “Allah var ama din kişisel bir meseledir”, “İbadet kalpte yaşanır”, “Bu zamanda bu hükümler uygulanmaz” veya “Allah işime, kazancıma ve özel hayatıma karışmaz” düşüncesiyle ilerler. Böylece din tamamen reddedilmez; fakat hayatın merkezinden çıkarılarak belirli günlere, cenazelere, kandillere ve zor zamanlarda edilen dualara sıkıştırılır.

Bu yazının amacı günah işleyen insanları kolayca imansız ilan etmek değildir. Her insan hata yapabilir, nefsine yenilebilir ve ibadetlerinde eksiklik yaşayabilir. Asıl ele alınması gereken mesele, kulun hatasıyla mücadele etmesi ile Allah’ın hükmünü hayatından bilinçli biçimde uzaklaştırması arasındaki farktır.

Sekülerleşme Ne Demektir?

Sekülerleşme en genel anlamıyla dinin insanın düşünce, karar ve günlük hayat üzerindeki etkisinin azalmasıdır. Toplumsal açıdan dinin eğitim, kültür, ekonomi ve kamu hayatındaki belirleyiciliğinin zayıflamasını; bireysel açıdan ise insanın inancıyla yaşantısı arasındaki bağın kopmasını ifade eder.

Bu kavramın farklı siyasi, hukuki ve sosyolojik anlamları bulunmaktadır. Buradaki konumuz bir devlet sistemi tartışması değil; Müslümanın Allah’a inandığını söylediği hâlde hayatını Allah’tan bağımsız kurmaya başlamasıdır.

Sekülerleşmek modern araçlardan yararlanmak, teknoloji kullanmak, bilim öğrenmek, ticaret yapmak, güzel giyinmek veya dünyada başarılı olmak demek değildir. İslam dünyayı bütünüyle terk etmeyi emretmez. Sorun; dünyanın bir nimet ve imtihan alanı olmaktan çıkarılarak insanın nihai amacı ve tek ölçüsü hâline gelmesidir.

Temel ayrım: Dünyada çalışmak sekülerleşme değildir. Allah’ı ve ahireti unutarak yalnız dünya için yaşamak sekülerleşmedir. Para kazanmak yanlış değildir; kazanç uğruna helâl ve haramı önemsiz görmek tehlikelidir.

İslam Yalnızca Kalpte Yaşanan Bir İnanç mıdır?

İman öncelikle kalbin tasdikidir. Ancak Kur’an’ın anlattığı iman, insanın hayatına hiçbir yön vermeyen kuru bir bilgi değildir. İman, Allah’ı Rab ve ilâh kabul etmeyi; O’nun bildirdiği hakikatleri tasdik etmeyi ve kulluk sorumluluğunu benimsemeyi gerektirir.

“De ki: Benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm, hepsi âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” (En‘âm Suresi, 162. ayet)

Ayette yalnız namaz ve ibadet değil, hayat ve ölüm de Allah’a nispet edilmektedir. Bu ifade, İslam’ın camide başlayıp camide biten bir din olmadığını gösterir. Müslümanın kazancı, aile hayatı, dostlukları, ahlâkı, tüketimi, bakışı, konuşması ve insanlara karşı davranışları da kulluğun içindedir.

Namaz doğrudan ibadettir. Ancak helâlinden çalışmak, ailesinin hakkını gözetmek, ticarette dürüst olmak, emanete ihanet etmemek, insanlara faydalı olmak ve yaptığı işi güzel yapmak da Allah’ın rızası gözetildiğinde ibadet değeri kazanabilir. Böylece iman hayatı daraltmaz; aksine gündelik hayatın tamamına anlam kazandırır.

“İnandım” Demek Neden Tek Başına Yeterli Görülmemiştir?

Kur’an, dil ile söylenen iman sözünün çeşitli imtihanlarla karşılaşacağını açıkça bildirir:

“İnsanlar, ‘İnandık’ demekle imtihan edilmeden bırakılacaklarını mı zannederler?” (Ankebût Suresi, 2. ayet)

Bir sonraki ayette önceki insanların da imtihan edildiği, böylece sözünde doğru olanlarla olmayanların ortaya çıkacağı bildirilir. Buradaki imtihan yalnız hastalık, fakirlik ve musibet değildir. Allah’ın emirleri karşısında nefsi sınırlamak, haram kazançtan uzak durmak, namaza vakit ayırmak, öfkeyi kontrol etmek ve çevrenin baskısına rağmen doğruyu korumak da iman imtihanının parçalarıdır.

İman yalnız rahat zamanlarda dile getirilen bir kimlik olsaydı, nefsin istemediği yerde imtihanın anlamı kalmazdı. İmanın hayata yansıması özellikle çıkarla hüküm, nefisle emir ve toplumun alkışıyla Allah’ın rızası karşı karşıya geldiğinde görünür hâle gelir.

Allah’ın Varlığını Bilmek ile Allah’a Teslim Olmak Aynı Şey Değildir

Allah’ın varlığını kabul etmek imanın temelidir; fakat İslam’ın istediği teslimiyet bundan daha kapsamlıdır. İblîs Allah’ın varlığını inkâr etmiyordu. Kendisini Allah’ın yarattığını biliyor, Allah’a “Rabbim” diye hitap ediyor ve yeniden dirilme gününü kabul ediyordu. Buna rağmen Allah’ın emri karşısında kibirlendi ve kendi görüşünü ilâhî hükmün önüne geçirdi.

Bu örnek, Allah’ın varlığını zihnen bilmek ile O’nu hayatın Rabbi kabul etmek arasındaki farkı gösterir. İblîs’in meselesi bilgisizlik değil; bildiği hakikat karşısında teslim olmamasıydı.

Elbette günah işleyen her Müslüman İblîs’le aynı hükümde değildir. Mümin nefsine yenilerek hata işleyebilir; fakat yaptığı şeyin yanlış olduğunu kabul eder, pişman olur ve Allah’a dönmeye çalışır. İblîs ise hatasını kabul etmek yerine kendisini haklı gördü ve isyanında ısrar etti.

Günah ile inkâr aynı değildir: Bir emri yerine getirememek ağır bir günah olabilir. Fakat Allah’ın emrini küçümsemek, geçersiz saymak veya Allah’ın hüküm koyma hakkını reddetmek başka ve çok daha ağır bir meseledir. Belirli kişiler hakkında iman hükmü vermek ise sıradan insanların görevi değildir.

İman ve Amel Arasındaki Bağ

İman ile amel aynı kavram değildir; ancak aralarında kuvvetli bir bağ vardır. Kur’an’da iman çoğu yerde salih amelle birlikte anılır. Bunun sebebi, kalpteki imanın davranışlarda meyve vermesinin beklenmesidir.

Bir ağacın kökü toprak altında bulunur; fakat canlılığı dallarında, yapraklarında ve meyvelerinde görülür. İman da kalptedir; fakat namaz, dürüstlük, merhamet, adalet, haya ve haramdan sakınma gibi davranışlarla görünür hâle gelir. Meyvenin azlığı kökün hiç bulunmadığını kesin olarak göstermez; ancak yıllarca hiçbir meyve vermeyen ağacın sağlığı konusunda ciddi endişe doğar.

Cibrîl hadisinde Peygamber Efendimiz dinin iman, İslam ve ihsan boyutlarını birlikte öğretmiştir. İman esasları kalbin tasdikini, İslam’ın şartları fiilî kulluğu, ihsan ise Allah’ı görüyormuşçasına yaşama bilincini ifade eder. Bunlar birbirini dışlayan değil, tamamlayan boyutlardır.

Bu sebeple “İman kalptedir, amel önemli değildir” demek eksik olduğu gibi, yalnız dış görünüşe bakarak insanların kalplerindeki imanı ölçmeye çalışmak da yanlıştır. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:

“Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; kalplerinize ve amellerinize bakar.” (Müslim, Birr, 34)

Hadiste yalnız kalplerden veya yalnız amellerden söz edilmemiştir; ikisi birlikte zikredilmiştir. Temiz kalp güzel amele yöneltir, salih amel de kalbi besler.

“Kalbim Temiz” Sözü Ne Zaman Mazerete Dönüşür?

Kalbin temiz olması elbette önemlidir. Kötülük, kibir, haset, riya ve kin kalpte başlar. Fakat kalp temizliği, Allah’ın emirlerinden bağımsız bir iyi niyet iddiası değildir.

Bir insan yardımsever, güler yüzlü ve dürüst olabilir. Bunların her biri değerlidir. Ancak insanlara karşı iyi olmak, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Namaz Allah’ın hakkıdır; dürüstlük insanların hakkını korur. Biri diğerinin yerine geçirilmez.

“Ben kimseye zarar vermiyorum” sözü de tek başına yeterli değildir. İslam yalnız başkasına zarar vermemeyi değil; Allah’a kulluk etmeyi, emaneti korumayı, iyiliği çoğaltmayı ve kişinin kendi nefsine de zulmetmemesini ister.

Kalbin gerçekten temiz olup olmadığını bütünüyle Allah bilir. Fakat kul, kendi kalbini davranışlarından bağımsız ilan ederek temize çıkaramaz. Allah’ın emri hatırlatıldığında kalp sürekli öfkeleniyor, ibadet küçümseniyor ve haram normal görülüyorsa “Kalbim temiz” sözü bir muhasebe cümlesi olmaktan çıkıp nefsin savunmasına dönüşebilir.

Nefsi Hüküm Makamına Koymak

Sekülerleşmenin bireysel düzeydeki en tehlikeli biçimlerinden biri, insanın kendi arzusunu doğru ve yanlışın nihai ölçüsü yapmasıdır. Kur’an şu uyarıda bulunur:

“Nefsinin arzusunu ilâh edineni gördün mü?” (Câsiye Suresi, 23. ayetten)

Bu ayet, her arzusuna yenilen Müslümanı hemen müşrik ilan etmek için kullanılamaz. Ayetin dikkat çektiği tehlike, nefsin isteğini sürekli ve bilinçli biçimde Allah’ın hükmünün üzerine çıkarmaktır.

Mümin de günah işleyebilir; fakat günahını din hâline getirmez. “Bu yanlıştır ama nefsime yenildim” demekle “Ben istiyorsam yanlış olamaz” demek aynı değildir. Birinci cümlede kusurun kabulü ve tövbe imkânı vardır. İkinci cümlede ise nefsin hüküm makamına yükseltilmesi tehlikesi bulunur.

Sekülerleşme Günlük Hayatta Nasıl Görünür?

Bireysel sekülerleşme her zaman açık bir din karşıtlığı şeklinde ortaya çıkmaz. Çoğu zaman küçük tavizlerin, ertelemelerin ve alışkanlıkların birleşmesiyle oluşur. Şu durumlar önemli uyarı işaretleridir:

Bu işaretlerden birkaçının insanda bulunması, o kişinin hemen dinden çıktığı anlamına gelmez. Ancak kalbin ve hayatın hangi yöne doğru ilerlediğini gösteren ciddi ikazlardır.

“Bu Zamanda Böyle Yaşanmaz” Düşüncesi

İnsan bazen çevresindeki yaygın hayat tarzını hakikatin ölçüsü hâline getirir. “Herkes yapıyor”, “Zaman değişti”, “Artık dünya böyle” veya “Bunu yapmazsam geri kalırım” sözleriyle açık yanlışlar savunulabilir.

Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’da nefsin bu mazeretine dikkat çeker:

“Ey nefsim! Deme: Zaman değişmiş, asır başkalaşmış, herkes dünyaya dalmış, hayata perestiş eder.” (Risale-i Nur, Sözler, On Dördüncü Söz’ün Hâtimesi)

Bediüzzaman bu sözün devamında ölümün değişmediğini, insanın aczinin ve ihtiyacının ortadan kalkmadığını hatırlatır. Değişen teknoloji, moda ve toplumsal alışkanlıklar insanın ölümlü oluşunu değiştirmemiştir. İnsan hâlâ sevdiklerinden ayrılmakta, hastalanmakta, yaşlanmakta ve sonunda yaptıklarıyla Allah’ın huzuruna dönmektedir.

Bir davranışın milyonlarca insan tarafından yapılması onu dinen doğru hâle getirmez. Çoğunluk hükmün kaynağı değildir. Aynı şekilde yeni olan her şey de haram değildir. Müslüman ne toplumu körü körüne taklit eder ne de bilmediği her yeniliği reddeder. Ölçüyü vahiyden alır; değişen şartları ilim, hikmet ve fıkıh içinde değerlendirir.

İslam Dünyayı Terk Etmeyi mi Emreder?

Sekülerleşmeye karşı çıkmak, dünyadan el etek çekmek anlamına gelmez. İslam çalışmayı, üretmeyi, aile kurmayı, helâlinden kazanmayı, güzel işler yapmayı ve insanlığa faydalı olmayı teşvik eder.

“Allah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu ara. Dünyadan da nasibini unutma.” (Kasas Suresi, 77. ayetten)

Ayette dünya bütünüyle terk edilmemiş; fakat ahiretin önceliği korunmuştur. Müslüman dünyayı amaç değil, emanet ve imtihan alanı olarak görür. Mal kazanır ama mala kul olmaz. Makam sahibi olabilir ama makam uğruna adaleti bırakmaz. Eğlenir fakat eğlenceyi haramın bahanesi yapmaz. Güzel giyinir fakat gösterişi hayatının merkezi hâline getirmez.

Asıl denge, dünyayı ahiretin rakibi değil tarlası hâline getirmektir. Helâlinden kazanılan rızık, aileye yapılan harcama, insanlara sağlanan fayda, adaletli ticaret ve güzel ahlâk ahiret sermayesine dönüşebilir.

Bediüzzaman bu dengeyi şu kısa ölçüyle anlatır:

“Helâl dairesi geniştir. Keyfe kâfi gelir. Harama girmeye hiç lüzum yoktur.” (Risale-i Nur, Sözler, Altıncı Söz)

Din insanın bütün sevincini elinden almaya gelmemiştir. İnsanı geçici zevklerin esaretinden, bağımlılıktan, haramın vicdan azabından ve nefsin sınırsız isteklerinden korumaya gelmiştir.

Dinin Hayattan Uzaklaştırılmasının Sonucu

Allah’ın insanın hayatından uzaklaştırılması insana başlangıçta sınırsız özgürlük gibi görünebilir. Fakat insan mutlaka bir ölçüye ve merkeze bağlanır. Allah’ın ölçüsü terk edildiğinde boşalan yere çoğu zaman nefis, para, makam, çevre, moda, ideoloji veya insanların alkışı yerleşir.

Bu durumda insan Allah’a kul olmaktan kurtulmuş olmaz; farklı efendilerin baskısı altına girer. Beğenilmek için yaşar, çevrenin onayından korkar, daha fazla tüketmek için çalışır ve sahip olduklarını kaybetme endişesiyle huzursuz olur.

Kur’an, Allah’ı anmaktan yüz çeviren kimse için “sıkıntılı bir hayat” bulunduğunu bildirir. (Tâhâ Suresi, 124. ayet) Bu ifade her dindar insanın dünyada sürekli rahat, her günahkârın da sürekli mutsuz olacağı anlamına gelmez. Dünyada mümin de imtihan edilir. Buradaki derinlik, insanın varlığını anlamlandıracak, acıya sabredecek ve ölümü aşacak bir istikametten mahrum kalmasıdır.

İnsan maddi olarak her şeye sahip olduğu hâlde neden yaşadığını bilmiyorsa içindeki boşluk büyüyebilir. Çünkü kalp yalnız tüketimle, eğlenceyle ve insanların takdiriyle doymaz. İnsan yaratılış gayesini unuttuğunda araçları amaç hâline getirir; fakat ulaştığı her hedefin ardından yeni bir eksiklik hisseder.

Günah İşleyen Müslüman Sekülerleşmiş midir?

Her günah işleyen insana “sekülerleşmiş” veya “imansız” demek doğru değildir. Müminin imanıyla davranışları arasında zaman zaman mesafe oluşabilir. Nefis, alışkanlık, bilgisizlik, çevre baskısı ve irade zayıflığı insanı günaha sürükleyebilir.

Burada üç hâli birbirinden ayırmak gerekir:

Bu ayrım yapılmadan insanları tekfir etmek doğru değildir. Biz davranışın yanlışlığını anlatabiliriz; fakat insanların kalbini ve Allah katındaki son durumunu bilemeyiz. Müslümanın görevi insanları dinden kovmak değil, yanlışın adını doğru koyarak tövbe ve istikamet yolunu göstermektir.

Namaz Sekülerleşmeye Karşı Neden Merkezîdir?

Namaz günün belirli vakitlerinde insana kimin kulu olduğunu hatırlatır. İşin, ticaretin, eğlencenin ve gündelik telaşın arasına girerek hayatın yalnız dünyadan ibaret olmadığını ilan eder.

Namazda her zaman aynı huşûyu hissetmek mümkün olmayabilir. Fakat namazın farz oluşu insanın o gün ne kadar huzur hissettiğine bağlı değildir. Kul önce görev bilinciyle Rabbine yönelir. Huşû ve manevi tat zamanla artabilir; fakat hissedememek namazı bırakmanın gerekçesi yapılamaz.

Seküler hayat “Önce işlerimi bitireyim, vakit kalırsa ibadet ederim” der. Kulluk bilinci ise “İşlerimi Allah’ın emrine göre düzenlerim” demeyi öğretir. Namaz hayatı terk etmek değil, hayatın merkezini düzeltmektir.

Sekülerleşmeye Karşı İman Nasıl Güçlendirilir?

Dinden uzaklaşan insanın dönüşü bir anda bütün hayatını değiştirmesiyle başlamak zorunda değildir. Önemli olan yönünü Allah’a çevirmesi, farzları ciddiye alması ve samimi biçimde ilerlemesidir.

İman Hayatın Tamamına Yön Verir

İslam insanı iki farklı kişiliğe bölmez: Camide Allah’ın kulu, ticarette nefsinin kulu; Ramazan’da ibadet eden, yılın geri kalanında Allah’ı unutan; ölüm karşısında ahireti hatırlayan, hayatın içinde ise yalnız dünyayı düşünen bir insan modeli oluşturmaz.

Müslüman her işinde kusursuz değildir. Hata eder, tembellik gösterir ve bazen nefsine yenilir. Fakat yönünü kaybettiğinde pusulayı değiştirmez; tekrar Allah’a döner. Günahına uygun yeni bir din anlayışı üretmek yerine kendisini ilâhî ölçüye yaklaştırmaya çalışır.

Bediüzzaman’ın ifadesiyle:

“Dünya bir misafirhanedir. İnsan ise onda az duracaktır ve vazifesi çok bir misafirdir.” (Risale-i Nur, Sözler, Yirminci Söz)

Misafir dünyayı hor görmez; fakat orayı ebedî evi de sanmaz. Kendisine verilen nimetlerden faydalanır, emaneti korur ve ayrılacağı günü unutmadan yaşar. Müminin dünyayla ilişkisi de böyledir.

Sekülerleşmenin en derin sorunu insanın Allah’ın varlığını bütünüyle inkâr etmesi değil, Allah’ı hayatın kenarında etkisiz bir inanca dönüştürmesidir. İman ise Allah’ı yalnız göklerin yaratıcısı değil; hayatın Rabbi, hükmün sahibi ve kulluğun tek hedefi kabul etmektir.

Gerçek kurtuluş dünyadan kaçmakta değil, dünyayı Allah’ın razı olacağı biçimde yaşamaktadır. Mümin çalışır, üretir, sever, evlenir, kazanır, dinlenir ve sevinir; fakat bütün bunları helâl dairenin içinde, ahireti unutmadan ve kendisini başıboş görmeden yapar.

Dua

Allah’ım! Kalplerimizi dünyaya bağlanıp Seni unutan kalplerden eyleme. Bize nimetlerini helâlinden kullanmayı, kazancımızda dürüstlüğü, ailemizde merhameti ve bütün işlerimizde Senin rızanı gözetmeyi nasip eyle. İmanımızı dilimizde kalan bir söz değil, hayatımıza yön veren bir nur eyle. Nefsimizi hükmünün önüne geçirmekten, günahı normal görmekten ve ibadetleri sürekli ertelemekten bizi koru. Eksiklerimizi fark etmeyi, samimiyetle tövbe etmeyi ve her düşüşümüzden sonra yeniden Sana yönelmeyi nasip eyle. Dünyayı kalbimizin en büyük gayesi değil, ahiretimizi kazanacağımız hayırlı bir imtihan alanı eyle. Bizi son nefesimize kadar iman, ihlâs ve istikamet üzere yaşat. Âmin.

Kaynak ve Başvuru Notları

İlgili Makaleler

Ana Sayfamızda, dua, zikir, tesbihat, Esmâü'l-Hüsnâ, Kur'an-ı Kerim mealleri ve daha birçok İslami içeriğe DuaSitesi.com.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Dua ve Kur'an Tefekkürü İçin Ana Sayfa