İslam'da Farz, Vacip, Sünnet, Müstehap, Mübah, Mekruh ve Haram Nedir?
İslam dini, Müslümanların hayatını düzenleyen birtakım hükümler ortaya koymuştur. Kur'an-ı Kerim ve Peygamber Efendimizin (s.a.v.) sünneti doğrultusunda şekillenen bu hükümler; yapılması zorunlu olan ibadetlerden kaçınılması gereken davranışlara kadar geniş bir alanı kapsar.
En çok merak edilen dini kavramlar arasında farz, vacip, sünnet, müstehap, mübah, mekruh ve haram yer almaktadır. Bu kavramların doğru bilinmesi, ibadetlerin bilinçli şekilde yerine getirilmesine ve günlük hayatta dinin ölçülerine uygun hareket edilmesine yardımcı olur.
Farz Nedir?
Farz, Allah Teâlâ'nın yapılmasını kesin delillerle emrettiği ibadet ve davranışlardır. Farzı yerine getiren sevap kazanır, mazeretsiz olarak terk eden ise günah işlemiş olur.
Namaz kılmak, Ramazan orucu tutmak, zekât vermek ve hacca gitmek (imkânı olanlar için) farz ibadetlerdendir.
Farzlar kendi içinde ikiye ayrılır:
- Farz-ı Ayn: Her Müslümanın bizzat yerine getirmesi gereken ibadetlerdir. Beş vakit namaz buna örnektir.
- Farz-ı Kifâye: Toplumdan bir kısmı yerine getirince diğerlerinden sorumluluğun kalktığı görevlerdir. Cenaze namazı bunun en bilinen örneğidir.
Vacip Nedir?
Vacip, yapılması dinen istenen ancak farz kadar kesin delille sabit olmayan hükümlerdir. Vacibi yerine getiren sevap kazanır. Mazeretsiz olarak terk edilmesi doğru görülmez ve Hanefî mezhebine göre günaha sebep olabilir.
Vitir namazı, Ramazan ve Kurban Bayramı namazları ile maddi durumu uygun olan kimseler için Kurban Bayramı kurbanı Hanefî mezhebine göre vacip kabul edilir.
Sünnet Nedir?
Sünnet, Peygamber Efendimizin (s.a.v.) yaptığı, tavsiye ettiği veya yapılmasını uygun gördüğü davranışlardır. Sünnete uymak, Resûlullah'ın güzel ahlakını örnek almak anlamına gelir.
Sünnetler de kendi içinde ikiye ayrılır:
- Sünnet-i Müekkede: Peygamber Efendimizin devamlı yaptığı ve çok nadiren terk ettiği sünnetlerdir. Sabah namazının sünneti buna örnektir.
- Sünnet-i Gayr-i Müekkede: Zaman zaman yaptığı sünnetlerdir. Yapılması sevaptır ancak terk edilmesi kınanmaz.
Müstehap Nedir?
Müstehap, yapılması dinen güzel görülen ve sevap kazandıran davranışlardır. Ancak yapılmaması günah değildir.
Selam vermek, misafire ikramda bulunmak, sadakayı artırmak, güzel söz söylemek ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek müstehap davranışlara örnek gösterilebilir.
Müstehap ameller, kişinin manevi derecesinin yükselmesine ve güzel ahlak sahibi olmasına katkı sağlar.
Mübah Nedir?
Mübah, yapılması da yapılmaması da dinen serbest bırakılan davranışlardır. Mübah olan işlerde kişi sevap veya günah kazanmaz. Ancak niyet güzel olursa mübah işler de ibadete dönüşebilir.
Yemek yemek, uyumak, çalışmak, dinlenmek veya dinin yasaklamadığı kıyafetleri tercih etmek mübah davranışlara örnek verilebilir.
Örneğin bir Müslümanın dinlenmek amacıyla uyuması mübahtır. Fakat ibadetlere daha güçlü kalkabilmek niyetiyle uyursa bu davranışı sevap kazanmasına vesile olabilir.
Mekruh Nedir?
Mekruh, dinen hoş karşılanmayan ancak haram olmayan davranışlardır. Mekruh davranışlardan uzak durmak daha faziletlidir.
İslam âlimleri mekruhu iki grupta değerlendirmiştir:
- Tahrîmen Mekruh: Haram olmaya çok yakın görülen davranışlardır. Bunlardan kaçınmak gerekir.
- Tenzîhen Mekruh: Yapılmaması daha güzel olan davranışlardır. Terk edilmesi sevaptır ancak yapılması haram değildir.
Örneğin camiye giderken çevreyi rahatsız edecek şekilde sarımsak veya soğan kokusuyla gitmek mekruh kabul edilmiştir.
Haram Nedir?
Haram, Allah Teâlâ'nın kesin olarak yasakladığı söz, davranış ve fiillerdir. Haramı işlemek günahtır. Haramdan uzak duran kimse ise Allah'ın rızasını kazanmayı ümit eder.
Faiz yemek, zina etmek, hırsızlık yapmak, kul hakkı yemek, yalan yere şahitlik etmek ve içki içmek Kur'an ve sünnette açıkça yasaklanan haramlardan bazılarıdır.
Mümin, haramlardan sakınmaya çalışırken yalnızca ibadetlerinde değil, ticaretinde, aile hayatında ve günlük yaşantısında da Allah'ın emir ve yasaklarına dikkat etmelidir.
Bu Kavramları Bilmek Neden Önemlidir?
Farz, vacip, sünnet, müstehap, mübah, mekruh ve haram kavramlarını öğrenmek, dini doğru yaşayabilmek açısından büyük önem taşır. Böylece Müslüman hangi davranışın zorunlu, hangisinin tavsiye edilen, hangisinin sakınılması gereken bir hüküm olduğunu daha bilinçli şekilde öğrenmiş olur.
İslam dini denge dinidir. Allah Teâlâ kullarına güçlerinin yetmeyeceği yükler yüklememiş, hayatın her alanında ölçülü olmayı emretmiştir. Bu hükümleri öğrenmek, hem ibadetlerin doğru yapılmasına hem de güzel ahlakın gelişmesine katkı sağlar.
İslam'daki dini hükümler, insanın dünya ve ahiret mutluluğunu hedefleyen ilahî ölçülerdir. Farz ve vacipler yerine getirilmeli, sünnet ve müstehap amellerle ibadetler güzelleştirilmeli, haram ve mekruh davranışlardan ise titizlikle kaçınılmalıdır. Mübah olan işler ise güzel niyetlerle yapıldığında günlük hayat bile ibadete dönüşebilir.
Rabbimiz bizleri emirlerine hakkıyla uyan, yasaklarından sakınan, Peygamber Efendimizin sünnetini hayatına rehber edinen ve güzel ahlak sahibi kullarından eylesin. Âmin.
İlgili Makaleler
- Farz Yoksa Nafile Neyi Tamamlar - Tefekkür Yazısı
- Abdestin Farzları Sünnetleri
- Vitir Namazında Hangi Dualar Okunur?
- Peygamberimizin (S.A.V) 28 tane Sünneti
Kapsamlı, dua, zikir, tesbihat, Esmâü'l-Hüsnâ, Kur'an-ı Kerim mealleri ve daha birçok İslami içeriğe DuaSitesi.com.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.