Bismillâhi Fî Evvelihî ve Âhirihî Duası
Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî duası, yemeğe başlarken Allah’ın adını anmayı unutan kişinin hatırladığı anda söyleyebileceği kısa ve sahih bir sünnet duasıdır. Anlamı, “Başında da sonunda da Allah’ın adıyla” şeklindedir.
Kısa cevap: Yemeğe besmelesiz başlandığı fark edilirse “Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî” denilebilir. Tirmizî’deki rivayette bu lafız yer alır. Ebû Dâvûd’daki aktarım ise “Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” şeklindedir. İki ifade aynı anlamı taşır ve ikisi de kaynaklarda bulunmaktadır.
Bismillâhi Fî Evvelihî ve Âhirihî Duasının Arapçası
Bismillâhi Fî Evvelihî ve Âhirihî Duasının Türkçe Okunuşu
Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî.
Türkçe yazılışlarda “Bismillahi fi evvelihi ve ahirihi” biçimi de görülebilir. Uzatma ve inceltme işaretleri, Arapça telaffuzu göstermeyi kolaylaştırır; duanın geçerli olması için Latin harflerindeki bütün işaretleri eksiksiz yazmak şart değildir.
Bismillâhi Fî Evvelihî ve Âhirihî Duasının Anlamı
Kul bu sözle yemeğin başında söylemeyi unuttuğu besmeleyi hatırladığı anda tamamlar. Dua, nimetin gerçek sahibinin Allah olduğunu ve yeme içmenin de kulluk bilinciyle yapılması gerektiğini hatırlatır.
Duanın Kelime Kelime Anlamı
- Bismillâhi: Allah’ın adıyla.
- Fî: İçinde veya sırasında.
- Evvelihî: Onun başlangıcında.
- Ve: Ve.
- Âhirihî: Onun sonunda.
Buradaki “onun” zamiri yemeğe veya yeme işine işaret eder. Cümle, “Bu yemeğin başında da sonunda da Allah’ın adı olsun” anlamını taşır.
Bismillâhi Fî Evvelihî ve Âhirihî Duasının Hadis Kaynağı
Hz. Âişe radıyallahu anhâdan nakledildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, yemek yiyen kişinin Allah’ın adını anmasını; başlangıçta bunu unutursa hatırladığında bu duayı söylemesini öğretmiştir.
Rivayet Tirmizî, Et‘ime, hadis no: 1858 ile Ebû Dâvûd, Et‘ime, hadis no: 3767 kaynaklarında yer almaktadır. Tirmizî’deki Arapça metinde “fî” edatı bulunurken Ebû Dâvûd’daki aktarımda cümle “Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” şeklinde gelmiştir.
Bu farklılık anlam bakımından bir çelişki oluşturmaz. Her iki aktarım da yemeğin başlangıcında unutulan besmelenin, kişi hatırladığında Allah’ın adını anarak telafi edilmesini bildirir.
Bismillâhi Evvelehû ve Âhirehû Şeklinde de Okunur mu?
Okunuşu: Bismillâhi evvelehû ve âhirehû.
Anlamı: Başında ve sonunda Allah’ın adıyla.
Evet, bu şekilde de okunabilir. Ebû Dâvûd ve Riyâzü’s-Sâlihîn’de yaygın biçimde aktarılan lafız budur. “Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî” ise Tirmizî’de bulunan lafızdır. Birini doğru, diğerini yanlış saymak yerine ikisinin de rivayetlerde yer aldığını bilmek daha isabetlidir.
Bu Dua Ne Zaman Okunur?
Dua, kişi yemeğe besmele çekmeden başladığını yemek devam ederken fark ettiğinde okunur. İlk birkaç lokmada, yemeğin ortasında veya sonuna yaklaşırken hatırlanması arasında fark yoktur. Hatırlanınca geciktirmeden Allah’ın adı anılır.
- Yemeğe normal olarak “Bismillâh” diyerek başlanır.
- Besmele unutulmuşsa yemek sırasında fark edildiği anda bu dua söylenir.
- Ardından yemeğe sağ elle ve önünden yemeye dikkat edilerek devam edilir.
- Yemekten sonra Allah’a hamd edilir.
Dua yalnız büyük sofralarda veya misafirlikte okunmaz. Evde, iş yerinde, lokantada, yolculukta veya küçük bir atıştırma sırasında besmele unutulduğunda da söylenebilir.
Yemeğin Başında Ne Söylenir?
Yemeğin başında söylenmesi gereken temel ifade “Bismillâh” sözüdür. “Bismillâhirrahmânirrahîm” demek de güzeldir; fakat sünnetteki açık ve kısa öğretim “Bismillâh” şeklindedir.
Besmeleyi baştan söylemiş olan kişinin ayrıca “Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî” demesi gerekmez. Bu dua unutma durumuna mahsus kolaylaştırıcı bir hatırlatmadır.
Yemek Tamamen Bittikten Sonra Hatırlanırsa Ne Yapılır?
Hadisteki uygulama, yemek sırasında unutmanın fark edilmesiyle ilgilidir. Yemek tamamen bittikten sonra kişi besmeleyi unuttuğunu hatırlarsa kendisini vesveseye sürüklememeli ve yemeği tekrar etmemelidir. Allah’tan bağışlanma dileyebilir ve verdiği nimet için hamd edebilir.
Yemekten sonra “Elhamdülillâh” demek, nimeti veren Allah’a şükrün en kısa ifadesidir. Unutmak insanî bir hâl olduğu için kişi kasıtlı davranmış gibi kendisini suçlamamalı; bir sonraki öğünde besmeleyi hatırlamaya gayret etmelidir.
İçeceğe Başlarken Besmele Unutulursa Okunabilir mi?
Hadisin lafzında yemek yemekten söz edilmektedir. Bununla birlikte İslam’ın yeme içme adabında içeceğe de Allah’ın adıyla başlamak öğretilmiştir. Bir kişi su veya başka helal bir içeceği içerken besmeleyi unuttuğunu fark ederse Allah’ın adını anabilir ve bu duayı söyleyebilir.
Asıl amaç, nimeti gafletle tüketmek yerine onun Allah’tan geldiğini hatırlamaktır. Dua herhangi bir yiyecek veya içeceğe gizli güç yüklemez; kulun Rabbine karşı şükür ve edep bilincini canlı tutar.
Bu Dua Kaç Defa Okunabilir?
Hadiste üç, yedi, on bir, kırk bir veya yüz gibi bir tekrar sayısı bildirilmemiştir. Besmele unutulduğu fark edildiğinde bir defa söylenmesi yeterlidir. Kişi telaffuzunu düzeltmek veya ezberlemek için ayrıca tekrar edebilir; ancak belirli bir sayıyı dinî zorunluluk veya bereketin şartı gibi göstermemelidir.
Duayı okuyabilmek için abdestli olmak şart değildir. Yemek yerken sesin başkalarını rahatsız etmeyeceği şekilde söylenebilir. Kalabalık sofrada bir kişinin hatırlatması üzerine herkes kendi adına besmele çekebilir.
Besmele Çekmek Yemeği Bereketlendirir mi?
Besmele, nimetin Allah’tan geldiğini kabul ederek yemeğe O’nun adıyla başlamaktır. Bereket yalnız miktarın artması anlamına gelmez; az nimetin faydalı olması, sağlıkla tüketilmesi, israftan korunması ve şükre vesile olması da bereketin kapsamındadır.
Bununla birlikte besmele, sağlığa zararlı veya haram bir şeyi helal hâle getiren sihirli bir söz değildir. Mümin helal gıdaya, temizliğe, ölçülü yemeye ve başkalarının hakkını gözetmeye dikkat eder. Manevî edep ile maddî sorumluluk birlikte yürütülür.
Çocuklara Bu Dua Nasıl Öğretilebilir?
Çocuklara önce yemeğin başında kısa biçimde “Bismillâh” demek öğretilmelidir. Besmeleyi unuttuklarında kızmak yerine “Hatırlayınca ne diyorduk?” şeklinde nazikçe hatırlatma yapılabilir.
Dua küçük parçalara ayrılarak tekrar edilebilir:
- Bismillâhi,
- fî evvelihî,
- ve âhirihî.
Anne ve babanın sofrada düzenli olarak besmele çekmesi, çocuğa verilen sözlü eğitimden daha etkili olabilir. Amaç çocuğu korkutmak değil, nimeti veren Allah’a sevgi ve şükür bilinci kazandırmaktır.
Şeytanın Yemeğe Ortak Olması Rivayeti Nasıl Anlaşılmalıdır?
Sahih Müslim rivayetinde, eve girerken ve yemek yerken Allah’ın adı anıldığında şeytanın o evde geceleme ve yemek fırsatı bulamayacağı bildirilir. Bu anlatım, Müslümana günlük hayatını zikir ve bilinçle yaşama eğitimi verir.
Ebû Dâvûd’un 3768 numaralı rivayetinde, son lokmada besmele söyleyen kişinin yemeğine ortak olan şeytanla ilgili daha ayrıntılı bir olay anlatılır. Bu rivayetin sıhhati hakkında hadis değerlendirmelerinde ihtilaf bulunduğu için makalenin temel hükmü ona değil; Ebû Dâvûd 3767 ve Tirmizî 1858’deki sahih kabul edilen ana rivayete dayandırılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Dua “fî” kelimesi olmadan okunabilir mi?
Evet. “Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” lafzı Ebû Dâvûd’da; “Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî” lafzı Tirmizî’de yer alır. İkisi de aynı maksadı ifade eder.
Her lokmada besmele çekmek gerekir mi?
Hayır. Yemeğin başında bir defa besmele çekmek yeterlidir. Yemek sırasında unutulduğu fark edilirse bu dua söylenir.
Besmeleyi unutmak günah mıdır?
Unutma ile kasıtlı terk aynı değildir. Kişi hatırladığında sünnette öğretilen duayı söyler ve yemeğine devam eder. Unutma sebebiyle vesveseye kapılmamalıdır.
Dua Türkçe söylenebilir mi?
Hadisteki kısa Arapça ifadeyi öğrenmek kolaydır ve rivayet edilen şekliyle söylemek güzeldir. Ezberleyemeyen kişi Allah’ın adını anabilir; “Allah’ım, nimetini unutmadan yemeyi ve Sana şükretmeyi nasip et” diye Türkçe dua da edebilir.
Yemek duasıyla beraber salavat okunabilir mi?
Kişi genel zikir niyetiyle salavat getirebilir. Ancak besmeleyi unutma durumunda sünnette öğretilen temel ifade bu kısa duadır; salavat onun zorunlu bir parçası değildir.
Kaynaklar
- Tirmizî, Et‘ime, hadis no: 1858.
- Ebû Dâvûd, Et‘ime, hadis no: 3767.
- Riyâzü’s-Sâlihîn, Yemek Âdâbı, hadis no: 728.
- Müslim, Eşribe: Eve girerken ve yemek yerken Allah’ın adını anmakla ilgili rivayet.
İlgili Makaleler
- Yemek Duaları: Yemekten Önce ve Sonra Okunan Dualar
- Besmele Duası, Anlamı ve Fazileti
- Eve Girerken ve Çıkarken Okunacak Dualar
- Bir İyilik Yapana Edilecek Dua
- Meclis Kefareti Duası
İslami İçerikler; dua, zikir, tesbihat, Esmâü'l-Hüsnâ, Kur'an-ı Kerim mealleri ve daha birçok İslami içeriğe DuaSitesi.com.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.