Bid‘at Nedir? Her Sonradan Çıkan Şey Bid‘at mıdır?

Bid‘at, “Peygamberimiz zamanında bulunmayan her şey” demek değildir. Dinî anlamıyla bid‘at; Kur’an’a, sünnete ve dinin geçerli delillerine dayanmayan bir inanç veya uygulamayı ibadet ve din hükmü gibi ortaya koymak, yahut belirlenmiş bir ibadetin şeklini delilsiz biçimde değiştirmektir. Mikrofon, matbaa, otomobil, telefon ve internet sırf sonradan ortaya çıktıkları için bid‘at olmaz.

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللّٰهِ وَرَسُولِه۪ وَاتَّقُوا اللّٰهَۜ اِنَّ اللّٰهَ سَم۪يعٌ عَل۪يمٌ

“Ey iman edenler! Allah ve resulünün önüne geçmeyin, Allah’a itaatsizlikten sakının! Şüphesiz Allah her şeyi işitmekte ve bilmektedir.” (Hucurât, 49/1)

Bid‘at konusunun kalbindeki ölçü bu ayettir: Mümin Allah’a daha güzel kulluk etmek ister; fakat neyin ibadet, sünnet, farz veya haram olduğunu kendi arzusuyla belirlemez. Samimi bir niyet değerlidir, ancak din adına ortaya konan uygulamanın sağlam bir dayanağa da ihtiyacı vardır.

Kısa cevap: Her yeni şey bid‘at değildir. Dinin kendisine delilsiz bir inanç, hüküm veya ibadet eklemek bid‘attir; hayatın değişen araçları, yöntemleri ve teknikleri ise kendi hükümlerine göre değerlendirilir. Bir yeniliğin Resûlullah döneminde bulunmaması, tek başına onun haram veya bid‘at olduğunu göstermez.

Bid‘at Ne Demektir?

Bid‘at kelimesi sözlükte daha önce örneği bulunmadan ortaya konan yeni şey anlamına gelir. Kur’an’da aynı kökten gelen kelimeler “örneksiz yaratma” anlamında da kullanılır. Ancak dinî metinlerde eleştirilen bid‘at, sözlükteki bütün yenilikleri kapsayan gelişigüzel bir ad değildir.

Terim olarak bid‘at; Hz. Peygamber’den sonra ortaya çıkan, şer‘î bir delile dayanmayan ve dinin bir parçası gibi benimsenen inanç, ibadet veya davranıştır. Mevcut bir ibadete delilsiz ekleme ve eksiltme yapmak da bu kapsama girebilir.

Bu sebeple iki anlam birbirine karıştırılmamalıdır:

“Bu, Peygamberimiz zamanında yoktu” cümlesi araştırmanın başlangıcı olabilir; fakat tek başına fetva değildir. Asıl soru şudur: Bu yenilik ibadetin kendisine mi ekleniyor, yoksa meşru bir işi gerçekleştiren değişken bir araç mı?

Her Sonradan Çıkan Şey Bid‘at mıdır?

Hayır. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem döneminden sonra sayısız araç, kurum ve yöntem ortaya çıkmıştır. Kur’an’ın kitap hâlinde çoğaltılması, hadislerin tasnif edilmesi, medreselerin kurulması, minare ve ses sistemleri, basılı takvimler, uçakla hacca gitmek, çevrim içi ders vermek ve Kur’an’ı telefondan okumak bu geniş yenilik alanına girer.

Bunların hükmü yalnızca “yeni” olmalarına göre verilmez. Amaçları, içerikleri, fayda ve zararları ile dinin genel ilkelerine uygun olup olmadıkları değerlendirilir. Bir telefon helal bir konuşmaya da haram bir işe de araç olabilir; cihazın sonradan icat edilmiş olması onu kendiliğinden dinî bid‘at yapmaz.

Şu örnekler sırf yeni oldukları için bid‘at sayılamaz:

Buna karşılık bir kimsenin delilsiz biçimde “Şu söz bu gece tam 313 defa okunursa kesin olarak şu sonuç alınır; bu, Peygamberimizin özel sünnetidir” demesi araç üretmek değil, din adına sayı, vakit, sonuç ve fazilet belirlemektir. Sorun yenilikte değil, Allah ve Resulü adına dayanaksız dinî nitelik yüklemektedir.

İbadetin Kendisi ile İbadetin Aracını Ayırmak

Bid‘at meselesini doğru anlamanın en kolay yolu ibadet ile araç arasındaki farkı görmektir. Namazın vakti, rekâtı, rükûsu ve secdesi ibadetin yapısına dahildir. Mikrofon ise imamın sesini cemaate ulaştıran bir araçtır. Mikrofonun markası değişebilir; sabah namazının farzı iki rekâttan üç rekâta çıkarılamaz.

İbadetlerde temel ölçü delildir

Namaz, oruç, hac ve zikir gibi ibadetlerin aslı vahye dayanır. Bir ibadetin sebebi, zamanı, sayısı veya şekli din tarafından özel olarak belirlenmişse kul bunu keyfine göre değiştiremez. Beş vakit namaza altıncı bir farz namaz eklemek, farz namazın rekâtını değiştirmek veya dinde bulunmayan bir merasimi zorunlu ibadet saymak açık örneklerdir.

Âdet ve araçlarda hareket alanı geniştir

Giyim biçimleri, ulaşım araçları, eğitim yöntemleri, idarî düzenlemeler ve teknolojik imkânlar değişebilir. Bunlarda genel kural, yasaklayıcı bir delil bulunmadıkça meşru alanın geniş olmasıdır. Elbette “araçtır” denilen her şey helal olmaz; faizli yöntem, mahremiyet ihlali, yalan veya zarar ayrıca değerlendirilir. Fakat bunların yanlışlığı “Peygamberimiz döneminde yoktu” gerekçesinden değil, başka bir dinî ilkeyi ihlal etmelerinden kaynaklanır.

Ölçü cümlesi: İbadetin özü vahiy tarafından belirlenir; o ibadeti öğretmek, duyurmak ve kolaylaştırmak için kullanılan araçlar zamanla değişebilir.

“Dininizi Kemale Erdirdim” Ayeti Hayatı Dondurur mu?

Yüce Allah, “Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, size nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı seçtim” buyurur (Mâide, 5/3). Bu ayet, İslam’ın iman ve kulluk esaslarının tamamlandığını; insanların Allah adına yeni bir farz, haram veya ibadet icat edemeyeceğini gösterir.

Fakat dinin tamamlanması, insanlığın bundan sonra hiçbir yeni meseleyle karşılaşmayacağı anlamına gelmez. Aynı din; değişen şartlarda ortaya çıkan ticaret yöntemleri, tıbbî uygulamalar, iletişim araçları ve toplumsal ihtiyaçlar için genel ilkeler koymuş, içtihat ve maslahat alanını açık bırakmıştır.

Dolayısıyla din tamamlanmıştır; fakat Müslümanın aklı, çalışması ve yeni sorunlara çözüm üretme sorumluluğu sona ermemiştir. Yeni bir dünya meselesine Kur’an ve sünnetin ilkeleriyle çözüm aramak bid‘at değil, fıkhın ve içtihadın görevidir.

“Kim Dinimizde Olmayan Bir Şey Ortaya Koyarsa Reddedilir” Hadisi

مَنْ أَحْدَثَ ف۪ي أَمْرِنَا هٰذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ

“Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şeyi sonradan ortaya koyarsa, o reddedilir.” (Buhârî, Sulh, 5; Müslim, Akdiye, 17)

Hadisteki çok önemli kayıt “ondan olmayan” ifadesidir. Bir davranışın dinî delillerde özel veya genel bir dayanağı varsa, sırf uygulanma yöntemi sonraki çağlarda düzenlendi diye reddedilmez. Fakat dinden olmadığı hâlde ibadet ve sünnet diye sunulan ekleme kabul edilmez.

Bu hadis niyetin tek başına yeterli olmadığını da öğretir. Bir kişi Allah’a yaklaşmak amacıyla samimi olabilir; fakat Allah’a nasıl yaklaşılacağını belirleme hakkı yine Allah ve Resulü’ne aittir. Kabul edilen amel, hem ihlâslı hem de meşru ölçüye uygun olandır.

Örneğin sadaka vermek meşrudur. Sadakayı banka havalesiyle ulaştırmak yeni bir araçtır ve işlemin kendisi helalse sorun oluşturmaz. Ancak delilsiz olarak belirli bir günü “sadakanın mutlaka yüz kat sevap getirdiği yeni dinî bayram” ilan etmek başka bir şeydir.

“Her Bid‘at Dalalettir” Hadisi Ne Anlama Gelir?

وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ

“Her bid‘at dalâlettir.” (Müslim, Cum‘a, 43; Ebû Dâvûd, Sünnet, 6)

Hadiste kınanan bid‘at, dinin parçası olmadığı hâlde din adına ortaya çıkarılan şeydir. Bu teknik anlam doğru kurulduğunda “her” ifadesi de yerini bulur: Dinde dayanağı bulunmayan ve ibadet diye eklenen her yol, Allah Resulü’nün gösterdiği yoldan sapmadır.

Hadisi elektrik, matbaa, gözlük veya otomobil gibi dünya araçlarına uygulamak, bid‘at kelimesinin sözlük ve terim anlamlarını birbirine karıştırmaktır. Resûlullah insanlığın hiçbir yeni araç geliştirmemesini değil, Allah’ın dini üzerinde yetkisiz değişiklik yapılmamasını öğretmiştir.

Öte yandan “Bu yalnızca küçük bir ekleme” diyerek meseleyi bütünüyle önemsiz görmek de doğru değildir. Dine iyi niyetle eklenen alışkanlık zamanla sünnetten daha önemli görülmeye, terk edeni ayıplamaya ve hakikî sorumlulukların önünü kapatmaya başlayabilir.

Bid‘at-ı Hasene, Yani Güzel Bid‘at Var mıdır?

Âlimlerin bu konuda kullandığı iki farklı tarif vardır. Tartışmanın önemli bir bölümü özden değil, bid‘at kelimesine verilen kapsamdan doğar.

Geniş tanımı kullanan âlimler

Bazı âlimler Hz. Peygamber’den sonra ortaya çıkan her yeniliğe sözlük anlamıyla bid‘at demiş; sonra bunları dinin hükümlerine göre iyi ve kötü diye ayırmıştır. Kur’an ilimlerini düzenlemek, medrese kurmak ve faydalı kurumlar oluşturmak gibi uygulamalara bu kullanımda bid‘at-ı hasene, yani güzel yenilik denebilir.

Dar dinî tanımı kullanan âlimler

Başka âlimler bid‘at kelimesini yalnızca dinde delilsiz ekleme için kullanır. Onlara göre şer‘î bir dayanağa veya meşru maslahata sahip faydalı yeniliğe zaten bid‘at denmez; o, yeni bir araç veya düzenlemedir. Bu tanımda “güzel bid‘at” ifadesi kullanılmaz, çünkü dinî bid‘at baştan reddedilen şeyin adıdır.

İki yaklaşımın ortak noktası

Her iki yaklaşım da dinden olmayan bir inanç veya ibadetin dine eklenemeyeceğinde birleşir. Bir taraf faydalı yeniliğe “güzel bid‘at” derken diğeri “Bu bid‘at değil, meşru yeniliktir” der. Bu sebeple yalnız kelimeye bakıp mezhep kavgası çıkarmak yerine, konuşanın bid‘atı hangi anlamda kullandığını sormak gerekir.

Ortak ilke: Adı ister “güzel yenilik” olsun ister “meşru araç”; Kur’an ve sünnete aykırı olmamalı, yeni bir ibadet icat etmemeli ve Allah adına delilsiz farz, sünnet, haram veya kesin fazilet iddiası taşımamalıdır.

Hz. Ömer’in “Bu Ne Güzel Bid‘attır” Sözü Nasıl Anlaşılır?

Hz. Ömer, ramazan gecelerinde insanların teravih namazını düzenli biçimde bir imamın arkasında topluca kıldığını görünce “Bu ne güzel bid‘attır” demiştir (Buhârî, Terâvîh, 1). Buradaki söz, teravih namazının o gün ilk defa icat edildiği anlamına gelmez.

Resûlullah teravihi bazı geceler cemaatle kıldırmış; bunun ümmete farz kılınmasından endişe ettiği için daha sonra devamlı olarak cemaate çıkmamıştır. Onun vefatıyla vahiy sona ermiş ve yeni bir farz gelme ihtimali kalmamıştır. Hz. Ömer mevcut sünneti düzenli cemaat uygulaması hâlinde yeniden toplamıştır.

Bu sebeple dar tanımı kullanan âlimler, Hz. Ömer’in “bid‘at” kelimesini sözlük anlamında “yeni düzenleme” için söylediğini belirtir. Geniş tanımı kullananlar ise bunu “güzel bid‘at”a örnek verir. Her iki açıklamada da teravihin ibadet olarak bir sahâbî tarafından icat edildiği söylenmez; uygulamanın Resûlullah’a dayanan aslı vardır.

“Kim İslam’da Güzel Bir Çığır Açarsa” Hadisi Yeni İbadete İzin Verir mi?

Resûlullah, İslam’da güzel bir çığır açan kimsenin hem kendi sevabını hem de onu örnek alanların sevabı kadar ecir alacağını; kötü çığır açanın da benzer şekilde günaha ortak olacağını bildirmiştir (Müslim, Zekât, 69; İlim, 15).

Hadisin bağlamında ihtiyaç sahibi bir topluluk için sadaka teşvik edilmiş, bir sahâbî yardım getirince diğerleri de onu izlemiştir. O kişi yeni bir ibadet icat etmemiş; zaten emredilmiş olan sadakayı ilk uygulayan olarak hayırlı örnek olmuştur.

Hadis bize sünneti ihya etmeyi, iyiliğe öncülük etmeyi ve meşru hayır yöntemleri geliştirmeyi öğretir. “Güzel niyetim var” diyerek dinde bulunmayan bir ibadeti icat etme yetkisi vermez. Güzel çığır, İslam’ın ilkelerine uygun olan çığırdır.

Bir Uygulamanın Bid‘at Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?

Her mesele birkaç cümleyle çözülemeyebilir. Fakat şu sorular doğru araştırmanın yönünü gösterir:

Bu soruların sonuncusu özellikle önemlidir. İctihada açık bir konuda kendi benimsediği görüşü tek hakikat sayıp diğer Müslümanları hemen bid‘atçılıkla suçlamak, ilmin edebine uymaz. İhtilaflı meseleler delil, usul ve ehliyetle konuşulur.

Delilsiz Sayı, Vakit ve Fazilet Belirlemek Neden Sorundur?

Zikir ve dua Kur’an ve sünnetle teşvik edilmiştir. “Sübhânallah”, “Elhamdülillah”, “Allahu ekber”, istiğfar ve salavat gibi meşru zikirler sayı şartı olmadan da okunabilir. Sahih rivayetlerde belirli sayı ve vakit bildirilmişse o sünnete uymak güzeldir.

Fakat dinin belirlemediği bir sayıyı kişinin kendi düzeni olarak seçmesiyle, bu sayıyı Peygamberimizin sünneti veya sonucu garanti eden dinî formül gibi sunması aynı değildir. Bir insan dikkatini toplamak için her gün yüz defa istiğfar edebilir; bunu “Herkes için zorunlu sünnet budur ve tam yüz okumayan fayda göremez” diye dayatamaz.

Özellikle “Şu ayeti şu saatte şu kadar oku, sevdiğin kesin döner”, “Bu ismi 4444 defa okuyanın işi mutlaka olur” veya “Bunu paylaşmayan belaya uğrar” türü iddialar sağlam kaynak gerektirir. Dua Allah’a kulluktur; matematiksel garanti, büyü formülü veya ticaret malı değildir.

Yüce Allah, “Ağzınıza geldiği gibi ‘Bu helaldir, bu haramdır’ demeyin; çünkü Allah hakkında asılsız şey söylemiş olursunuz” buyurur (Nahl, 16/116). Ayet, din adına hüküm ve vaat aktarırken delile karşı sorumluluğumuzu hatırlatır.

Günümüzde Sık Sorulan Bid‘at Örnekleri

Camide mikrofon kullanmak bid‘at mıdır?

Hayır. Mikrofon yeni bir ibadet değil, imamın sesini ulaştıran araçtır. Kullanımında cemaati rahatsız etmek veya çevreye zarar vermek gibi ayrı sorunlar bulunabilir; fakat cihaz sırf yeni olduğu için dinî bid‘at olmaz.

Kur’an’ı telefondan okumak bid‘at mıdır?

Hayır. Okunan metin Kur’an’dır; telefon onun görüntülendiği araçtır. Ekrandan okumak mushafı ortadan kaldırmaz ve yeni bir ibadet icat etmez. Edep, dikkat ve cihazın temiz kullanılması gibi hususlar ayrıca gözetilir.

Tesbih kullanmak bid‘at mıdır?

Resûlullah’ın parmaklarla tesbihi saymayı öğütlediğine dair rivayetler vardır ve parmakla saymak sünnete uygun güzel bir yoldur. Birçok âlim tesbih tanelerini veya sayacı yalnızca sayma aracı olarak kullanmayı caiz görmüştür. Tesbihin kendisine uğur, bağımsız bereket veya dinin zorunlu parçası gibi anlam yüklenmedikçe araç ile ibadet birbirine karıştırılmamalıdır.

Dijital sayaçla zikir çekmek bid‘at mıdır?

Dijital sayaç da sayıyı takip eden bir araçtır. Hüküm, cihazın yeniliğinden değil zikrin içeriği ve sayı hakkında ileri sürülen iddiadan etkilenir. Kaynakta belirlenen sayı varsa ona uyulur; kişi kendi düzeni için sayı seçiyorsa bunu dinin kesin emri gibi sunmaz.

Namazdan sonra topluca dua etmek bid‘at mıdır?

Dua başlı başına meşru bir ibadettir. Zaman zaman birlikte dua etmek de tek başına “dinde olmayan yeni ibadet” sayılmaz. Ancak belirli bir uygulamayı her farz namazın ayrılmaz ve zorunlu parçası kabul etmek, yapmayanı kınamak veya delilsiz özel faziletler ileri sürmek ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu konudaki ayrıntılarda mezhep ve âlimlerin yaklaşımları bulunduğundan, tek cümleyle herkesi suçlamak doğru değildir.

Mevlid veya kandil programları bid‘at mıdır?

Bu programlar içeriklerine ve dinî konumlandırılışlarına göre değerlendirilir. Kur’an okumak, siyer anlatmak, salavat getirmek, dua etmek ve sadaka vermek kendi başına meşru amellerdir. Buna karşılık bir programı Allah’ın farz kıldığı ibadet gibi görmek, katılmayanı günahkâr saymak, delilsiz kesin sevap vaatleri vermek veya içine haram davranışlar katmak doğru değildir. Bu meselede âlimlerin tanım ve uygulamaya göre farklı değerlendirmeleri bulunduğu bilinmeli; ihtilaf tekfir ve hakarete dönüştürülmemelidir.

Dinî içerikleri sosyal medyada paylaşmak bid‘at mıdır?

Sosyal medya bir iletişim aracıdır. Doğru bilgi, güzel öğüt ve güvenilir kaynak paylaşmak hayra vesile olabilir. Fakat uydurma hadis yaymak, korkuyla etkileşim toplamak, “Bunu on kişiye göndermezsen başına kötü şey gelir” demek veya kaynaksız fazilet üretmek araçtan bağımsız olarak yanlıştır.

Bid‘at, Günah ve Hurafe Aynı Şey midir?

Bu kavramlar birbiriyle ilişkili olabilir; fakat aynı değildir:

Bir davranış birden fazla yanlış vasfı taşıyabilir. Fakat kavramları yerli yerinde kullanmak, hem hükmü hem de insanlara karşı adaleti korur.

Birine “Bid‘atçı” Demek Neden Ağır Bir Sorumluluktur?

Bir fiilin bid‘at olduğunu delilleriyle değerlendirmek ile o fiili yapan belirli bir insan hakkında kesin hüküm vermek aynı şey değildir. Kişi bilgisizlik, yanlış aktarım, hatalı yorum veya muteber bir âlimin farklı görüşüne uyma sebebiyle davranmış olabilir.

Her bid‘at aynı derecede olmadığı gibi, her bid‘at işleyen de dinden çıkmış olmaz. Bazı yanlışlar itikadı ilgilendiren çok ağır sonuçlar doğurabilir; bazıları haram veya mekruh düzeyinde ele alınabilir. Kişiye küfür isnadı ise çok daha ciddi şartları ve ilmî ehliyeti gerektirir.

Bid‘at kavramı, Müslümanları küçük ayrıntılar üzerinden avlamak için kullanılan bir etiket değildir. Sünneti savunmanın yolu hakaret, kibir ve kardeşliği parçalamak olamaz. Yanlış gördüğümüz şeyi ilim, hikmet, açık delil ve güzel üslupla düzeltmek gerekir.

Sünnete bağlılık yalnız şekli korumak değildir: Doğruluk, merhamet, adalet, emanete riayet, kul hakkından sakınma ve güzel ahlâk da Resûlullah’ın sünnetinin merkezindedir.

Bid‘at Korkusu Dinde Aşırılığa Dönüşebilir mi?

Evet. Dine bir şey eklemek nasıl yanlışsa, Allah’ın helal bıraktığı geniş alanı keyfî biçimde daraltmak da yanlıştır. Her yeni aracı haram saymak, insanları zora sokmak ve kişisel zevki din hükmü gibi sunmak bid‘atla mücadele değildir.

Bir kimse “Peygamberimiz bunu kullanmadı” diyerek gözlüğü, matbaayı veya telefonu reddedebilir; bu onun kişisel tercihi olabilir. Fakat bu tercihi Allah’ın emriymiş gibi herkese dayatması için delil gerekir. Çünkü dinde helal ve haram belirleme yetkisi insanın keyfine bırakılmamıştır.

Diğer aşırılık ise “Kalbim temiz, niyetim güzel” diyerek her uygulamayı meşru görmektir. İslam hem niyeti hem yöntemi düzeltir. Mümin iki uçtan da sakınır: Dine delilsiz ekleme yapmaz, dinin serbest bıraktığı hayatı da delilsiz yasaklarla dondurmaz.

Sık Sorulan Sorular

Peygamberimizin yapmadığı her ibadet bid‘at mıdır?

Bir fiilin yalnızca yapılmamış olması bazen tek başına yeterli hüküm vermez; neden terk edildiği, yapılmasına engel bulunup bulunmadığı ve genel bir delilin onu kapsayıp kapsamadığı araştırılır. Fakat ibadetin şekli, sayısı ve zamanı sabitse onu değiştirmek veya hiçbir delil yokken yeni bir özel ibadet üretmek doğru değildir.

Yeni bir dua cümlesi kurmak bid‘at mıdır?

İnsan Allah’tan helal ve hayırlı dileklerini kendi diliyle isteyebilir. Her kişisel dua cümlesinin hadiste aynen bulunması gerekmez. Ancak bu duayı “Peygamberimizin özel duasıdır”, “Şu sayıda okuyana kesin şu verilir” diye kaynaksız biçimde nispet etmek yanlıştır. Ayrıca duanın içeriği tevhid ve dinin ölçüleriyle çelişmemelidir.

Bir uygulamanın Kur’an’da geçmemesi onun bid‘at olduğunu gösterir mi?

Hayır. İslam’ın kaynağı Kur’an’la birlikte onu açıklayan sahih sünnettir. Ayrıca fıkıhta icmâ, kıyas ve diğer usul delilleriyle yeni meseleler değerlendirilir. “Kur’an’da adı yok” demek tek başına yeterli değildir; sünnetteki açıklamalar ve dinin genel ilkeleri de incelenir.

Âlimler bir konuda farklı konuşuyorsa ne yapılmalıdır?

Güvenilir, ehil ve delile bağlı âlimlerin açıklamaları karşılaştırılır. Kişi yalnız nefsine kolay gelen sözü seçmek yerine delil ve takva hassasiyetiyle hareket eder. Gerçek bir içtihat meselesinde farklı görüşü benimseyenleri hemen sapıklıkla suçlamaz.

Bid‘at işleyen kişi kâfir olur mu?

Her bid‘at işleyen kişi kâfir olmaz. Fiilin mahiyeti, kişinin inancı, bilgisi, kastı ve kendisine delilin ulaşması gibi birçok unsur vardır. Tekfir son derece ağır bir hükümdür; sosyal medyada veya sıradan tartışmalarda gelişigüzel verilemez.

Yeni teknoloji kullanmak sünnete aykırı mıdır?

Teknoloji kendi başına ne sünnet ne de bid‘attir; bir araçtır. Helal amaçla, zarar vermeden ve dinin sınırlarını çiğnemeden kullanılması mümkündür. Aynı teknoloji yalan, mahremiyet ihlali veya haram içerik için kullanılırsa bu davranışlar kendi hükümleri sebebiyle günah olur.

Sünneti Korumak, Hayatı Dondurmak Değildir

Sünnet, mümine kulluğun güvenilir yolunu gösterir. Onu korumak; dini eksik görüp yeni farzlar üretmemek, Allah Resulü adına söylemediği sözleri uydurmamak ve ibadeti kişisel zevke göre biçimlendirmemektir. Fakat sünnete bağlılık, insanlığın faydalı ilim, teknik ve kurumlar geliştirmesini engellemez.

Bugün bir Müslüman internet üzerinden Kur’an öğretebilir, işitme engelliler için yeni eğitim yöntemleri geliştirebilir, dijital arşiv kurabilir ve dünyanın öbür ucuna saniyeler içinde yardım ulaştırabilir. Bunların hiçbiri dini değiştirmez; doğru niyet ve yöntemle dinin emrettiği ilim, tebliğ ve yardımlaşmaya hizmet eder.

Asıl dikkat edilmesi gereken, aracın dinin önüne geçmemesidir. Görüntülenme uğruna uydurma hadis paylaşmak, kaynaksız dua tarifleri üretmek ve insanlara Allah’ın vermediği garantileri vermek modern araçlarla yapılan eski bir yanlıştır.

Müminin ölçüsü dengedir: Sünneti küçümsemez, geleneği vahiy yerine koymaz, yeniliği kutsamaz ve her yenilikten korkmaz. Delile uyar, bilmediğini sorar, ihtilafın edebini korur ve Allah’ın dinine kendi arzusunu eklemekten sakınır.

Kısa Dua

Allah’ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip et. Bâtılı bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip et. Kalplerimizi Kur’an’a ve Resûlünün sahih sünnetine bağla. Bizi dinine eksiltme ve ekleme yapmaktan, delilsiz konuşmaktan, aşırılıktan ve kardeşlerimizi haksız yere suçlamaktan koru. İlmimizi, ihlâsımızı ve güzel ahlâkımızı artır. Âmin.

Kaynaklar

Not: Bu yazı genel dinî bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir ibadet veya ihtilaflı uygulama hakkında hüküm verirken ayrıntılar sonucu değiştirebilir; güvenilir bir ilahiyatçıya veya müftülüğe danışılması uygundur.

İlgili Makaleler

İslami İçerikler; dua, zikir, tesbihat, Esmâü'l-Hüsnâ, Kur'an-ı Kerim mealleri ve daha birçok İslami içeriğe DuaSitesi.com.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Dua ve Kur'an Tefekkürü İçin Ana Sayfa