Dua, kelime anlamı olarak çağırmak, istemek ve yönelmek demektir. İslami literatürde ise dua, kulun Rabbinin huzuruna çıkarak içtenlikle isteklerini sunmasıdır. Dua, sadece dilek ve istek değil, aynı zamanda bir kulluk bilincidir. Allah’a yönelmek, O’nun rahmetini ve merhametini dilemek, insanı kulluğun özüne ulaştırır. Bu nedenle hadislerde “Dua ibadetin özüdür.” (Tirmizî, Deavât, 1) buyurulmuştur. Müslümanlar için dua etmek, hem gönül huzuru hem de manevi bağın güçlenmesi anlamına gelir.
Dua, ibadetlerin en samimi yönünü oluşturur. Namazda okunan dualar, secde halinde yapılan yakarışlar, günlük hayatta edilen kısa zikirler, kul ile Rabb arasındaki bağın canlı tutulmasını sağlar. Dua, sadece sıkıntı anında değil, sevinç ve bolluk zamanında da yapılmalıdır. Kur’an-ı Kerim’de “Kullarım, sana beni soracak olursa bilsinler ki, ben onlara çok yakınım. Bana dua edenin duasına cevap veririm.” (Bakara, 186) ayeti bu bağı kuvvetle hatırlatmaktadır. Bu yüzden dua, bir teslimiyet ve kulluğun en açık göstergesidir.
Duanın kabul olması için İslam alimlerinin dikkat çektiği bazı şartlar vardır. Öncelikle helal lokma ile beslenmek ve haramdan uzak durmak esastır. Çünkü haramla beslenen bir kalbin duasının kabulü zordur. İkinci olarak kalpten, samimiyetle ve ihlâs ile dua edilmelidir. Yalnızca dil ile değil, kalp ile de Allah’a yönelmek gerekir. Ayrıca duada acele etmemek, kabul olmadı diye ümitsizliğe kapılmamak önemlidir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) “Kul, günah istemedikçe ve akraba bağını koparmadıkça duası kabul edilir.” (Müslim, Zikir, 92) buyurarak hem samimiyet hem de niyetin önemine dikkat çekmiştir.
İslami kaynaklarda duanın kabul olma ihtimalinin yüksek olduğu bazı özel vakitler belirtilmiştir. Seher vakti, özellikle sabah namazından önceki vakitler, duaların kabulüne vesiledir. Cuma günü öğle ile ikindi arasında, iftar anında ve sefer halinde yapılan duaların daha makbul olduğu rivayet edilmiştir. Ayrıca yağmur yağarken yapılan dualar da rahmetin kapılarının açıldığı anlardan sayılmıştır. Müslümanlar bu vakitleri değerlendirmeli, ihtiyaçlarını Rabbine arz etmelidir.
Dua ederken kıbleye yönelmek, elleri açmak, Allah’a hamd ve Resulüne salavat ile başlamak, ardından dilekleri dile getirmek ve sonunda amin ile tamamlamak edep olarak görülmüştür. Dua ederken alçak sesle, yalvararak ve gönülden istemek önemlidir. Kur’an’da “Rabbinize alçak gönüllülükle ve gizlice dua edin.” (A’râf, 55) bu edebe işaret etmektedir. Ayrıca duada ısrarcı olmak, yani aynı isteği farklı zamanlarda tekrar dile getirmek de sünnettir.
Dua sadece istek değil, aynı zamanda sabır ve teslimiyetin göstergesidir. Kişi dua ederken sonucunu Allah’a bırakmalı, O’nun hayırlı gördüğüne razı olmalıdır. Zira bazen dua edilen şeyin aynısı verilmez ama daha hayırlısı nasip edilir. Mümin, duası kabul olduğunda şükretmeli, geciktiğinde sabretmeli, kabul edilmediğinde ise Allah’ın hikmetine güvenmelidir. Bu teslimiyet, dua edenin ruhunu olgunlaştırır ve Allah’a yakınlaştırır.